ШУС-ийн багш нар Олон улстай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхээр Солонгос улсыг зориод ирлээ
ШУС-ийн Биологийн тэнхим нь 2012 оноос эхлэн Сөүлийн Үндэсний Их Сургууль, Солонгосын Биологийн Нөөцийн Хүрээлэн, Солонгосын Үндэсний Арборетум зэрэг байгууллагуудтай  Монгол орны Биологийн Олон Янз Байдлыг судлах чиглэлээр нягт хамтран ажиллаж ирсэн. Үүний хүрээнд ШУС-ийн захирал, доктор, профессор Б.Баяртогтох, Биологийн тэнхимийн багш доктор Б.Оюунцэцэг, ЭША Б.Сэр-Оддамба, ХШУИС-ийн багш доктор Н.Батхүү, ШУА-ын Геоэкологийн хүрээлэнгийн ЭНБД, доктор Д.Даш, ШУА-ын Ботаникийн хүрээлэнгийн ЭША доктор М.Ургамал нар Солонгос улсын Пёнчан хотноо болсон НҮБ-ын Биологийн Олон Янз Байдлын Тухай Конвенцийн Талуудын 12 дахь удаагийн хуралдаанд оролцож илтгэлүүдээ хэлэлцүүлээд ирлээ. Үүний зэрэгцээ “The 2014 EABCN Symposium Conservation and Sustainable Development of Biodiversity in East Asia” болон “International Workshop on Forest Seed and Plant Conservation in East Asia” ОУ-ын хурлыг Солонгосын Үндэсний Арборетумаас зохион байгууллаа. Энэ үеэр “Зүүн Азийн Биологийн Олон Янз Байдлыг Хамгаалах Сүлжээ”-тэй хамтран ажиллах гэрээнд ШУС-ийн захирал, доктор, профессор Б.Баяртогтох гарын үсэг зурсан юм. Дээрх хурлуудын үргэлжлэл болгож 2014 оны 10-р сарын 16-18-ны өдрүүдэд Солонгосын Биологийн нөөцийн хүрээлэнгээс “International Symposium on the Biodiversity Conservation in North-East Asia” сэдэвт Олон Улсын хурлыг Инчёон хотноо зохион байгууллаа. Хурлаар хамтарсан судалгааны үр дүнг хэлэлцэхийн зэрэгцээ цаашдын хамтын ажиллагааны талаар талууд санал солилцсон байна. Монгол, БНХАУ, Индонези, Непал, БНСУ, Япон, Малайз, Филиппин, Сингапур, Тайван, Тайланд, Оросын Холбооны Улс, Казахстан, Киргизстан зэрэг орны нийт 120 гаруй төлөөлөгчид Солонгос улсад хуран чуулж Биологийн салбар дахь асуудлуудыг хэлэлцэж, энэ салбарын хөгжлийн төлөө хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлж, үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэхээр болсон юм.  цааш унших →
МУИС-д Мэдээлэл технологийн ашиглалтыг нэмэгдүүлэх асуудалд чиглэсэн хэлэлцүүлэг боллоо
МУИС-ийн сургалтын үйл ажиллагаанд Мэдээллийн технологийн хэрэглээг нэмэгдүүлэхэд шаардлагатай бодлого боловсруулах, практик асуудлыг шийдэх арга, шийдлийн талаар мэргэжлийн хүмүүсийн санал бодлыг судлах зорилгоор энэхүү хэлэлцүүлэг зохион байгуулагдлаа. МУИС-д элсэлт зохион байгуулах, хичээл сонгон баталгаажуулах, хичээлийн хуваарь болон номын сангийн ном, сурах бичгийг каталогижуулах зэргээр мэдээлэл технологийн системд оруулан ашиглаж ирлээ. Одоогийн нөхцөл байдалд учирсан зарим хүндрэлийг арилгах, МТ-ийн орчныг хөгжүүлэх шаардлагууд бий. Хэлэлцүүлгийн үеэр цаашид хичээлийн хуваарь хийх ажиллагааг боловсронгуй болгох, хэрэглэгчид ээлтэй болгон хөгжүүлэх, хавсарга болон хос мэргэжлээр сурах боломжийг СиСи-ээр хангах, МУИС-ийн хэмжээнд бүхий л хөтөлбөрүүдээс сонгон сурах боломжийг бий болгох, номын сангийн үйлчилгээг чөлөөт сонголтын хэлбэрт шилжүүлэх, ТҮЦ-ийн үйлчилгээг нэвтрүүлэх, оюутны үнэмлэхний хэрэглээг өргөжүүлэх, элсэлтийг орон даяар онлайн хэлбэрээр авах, СиСи системийн тусламжтайгаар олон төрлийн судалгаа авах, мэдээлэл тараах боломжийг нэмэгдүүлэх, мэргэжил сонгох үйл ажиллагааг онлайн хэлбэрт шилжүүлэх зэрэг өргөн цар хүрээтэй, хүртээмжтэй ажлууд хийгдэхийг онцоллоо. Эдгээр ажлуудын эхлэл болгож МУИС-ийн Хичээлийн хуваарийн системд үүссэн асуудлыг шийдвэрлэхээр мэргэжилтүүд өөрсдийн санал бодлоо илэрхийллээ. Тэдний тавьсан илтгэл МУИС болон Бүрэлдэхүүн сургуулиудын ерөнхий суурь хичээл, анги танхимийн жигд хуваарилалт, олон төрлийн давхацлыг арилгах чадвар бүхий системийг бий болгоход чиглэгдлээ. МУИС-ийн Бүтцийн өөрчлөлтэй холбоотой шинэчлэлийн ажлууд ийнхүү Сургалтын үйл ажиллагаанд Мэдээллийн технологийн ашиглалтыг өргөжүүлэн хөгжүүлэх ажлаар үргэлжилж байна.  цааш унших →
МУИС-ийн залуу эрдэмтэн багш нарын түүчээ болсон Ц.Соёл-Эрдэнэ 2014 оны “Шилдэг залуу багш” өргөмжлөлийн эзнээр тодорсон билээ. Эрдэмтэн, судлаач хүний хувьд ШУ-ны тухайлсан салбарт өрнөж буй өөрчлөлтийг нээн илрүүлэх, шинэчлэлийг бий болгох замаар хувь нэмрээ оруулсан байдлыг дэлхий нийтэд таниулах, тайлагнах  гол хэрэгсэл болоод арга зам бол Олон улсын сэтгүүл болоод эрдэм шинжилгээний хурал байдаг.  Ц.Соёл-Эрдэнэ багш маань БНСУ-д докторантурт суралцах явцдаа нийт 4 эрдэм шинжилгээний төсөл хариуцан ажиллаж зургаан өгүүллээ гадаадын өндөр зэрэглэлийн (SCI импакт фактор бүхий) эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд хэвлүүлсэн. Тэрээр оюутан ахуй цагаасаа эхлэн өдгөө докторын зэрэгтэй ахлах багш хүртэлх он жилүүдэд эрдэм шинжилгээний ажлуудад идэвхитэй оролцож, Хүрээлэн буй орчинд тулгарч буй асуудлуудыг гадаад дотоодын эрдэмтэн, багш нарын хамтаар судлан төсөл хөтөлбөрүүд дээр ажиллаж байна. МӨн байгаль орчны бохирдол, доройтлын асуудал дэлхийн нийтийн анхаарлын төвд орж буй энэ үед түүнийг шийдвэрлэхэд шаардлагатай боловсон хүчнийг бэлтгэхэд томоохон хувь нэмэр оруулах эрдэмтэн мөн хэмээн МУИС түүгээр бахардаг билээ. Залуу насандаа ихийг бүтээж яваа багш таны Монгол орны төдийгүй ОУ, Дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдсэн эрдэмтэн болох зам тань дардан байх болтугай. Ингээд МУИС-ийн сайтын уншигчид та бүхэндээ Ц.Соёл-Эрдэнэ багшийн “Үндэсний шуудан” сонинд өгсөн ярилцлагыг хүргэж байна. МУИС, ХШУИС Хүрээлэн буй орчин судлал, Хими инженерчлэлийн тэнхимийн ахлах багш, доктор Ц.Соёл-Эрдэнэ сургуулийн удирдлагуудаас “Шилдэг залуу багш 2014″-ийн өргөмжлөлөө гардан авч байгаа нь -Та байгаль орчны чиглэлээр ажиллаж байгаа хүний хувьд Монгол Улсын байгалийн өнөөгийн нөхцөл байдлыг ямар түвшинд байна гэж үздэг вэ? -Байгаль орчны бохирдлын хувьд Монгол Улсад бүс нутгийн шинжтэй асуудал их байна гэхэд болно. Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол, Туул голын усны бохирдол, уул уурхайн ойролцоох хөрсний бохирдол, элэгдэл эвдрэл гээд олон асуудал байна. Эдгээр асуудлыг шийдэхээр ажиллаж байгаа ч техник тоног төхөөрөмж, эдийн засгийн боломж муугаас шалтгаалж үр дүнтэй ажил хийж чадахгүй байна. Энэ нь энэ салбарт ажиллаж буй хүмүүсийн сэтгэл, чадвар дутсанаас бус нийгмийн хөгжил, эдийн засгийн чадамжаас зарим талаараа шалтгаалж байна. - Та мэргэжлийхээ онцлог, давуу талаас манай уншигчдад сонирхуулна уу. Би МУИС-ийн хүрээлэн буй орчны химийн мэргэжлийн анхны төгсөгчдийн нэг.Аав маань анх “МУИС-д Экологийн химич, Нефьтийн химич гэсэн шинэ мэргэжлээр оюутан элсүүлнэ” гэсэн мэдээг Өдрийн сониноос уншаад надад энэ ангид орж суралцахыг зөвлөсөн. Сургуулиа төгсөөдБНСУ-ын Сөүл Хотын Их Сургуулид Хүрээлэн буй орчны инженер мэргэжлээр суралцаж төгссөн юм. Харин докторын зэргээ дэлхий судлал, хүрээлэн буй орчин судлалын чиглэлээр БНСУ-ын Сөүлийн Их Сургуульд хамгаалсан. Ингээд хүрээлэн буй орчинтой холбоотой 3 өөр салбараар суралцсан юм. Хүрээлэн буй орчны инженер, хүрээлэн буй орчин, дэлхий судлал гэсэн чиглэлүүд ойролцоо, адилхан мэт боловч нарийвчлан судалбал, судалж буй зүйл, цар хүрээ, арга аргачлал зэргээрээхоорондоо их өөр. Хүрээлэн буй орчны инженер нь бохирдлын ялгаруулалт, боловсруулалтад илүү анхаардаг. Жишээ нь, гарч байгаа хаягдал усны бохирдлыг бууруулжяг тухайн цаг үед нь боловсруулах гэх мэт. Харин дэлхий судлал бол цаг хугацаа, орон зайн хувьд илүү өргөн хүрээтэй. Тухайлбал дэлхий дээр ямар процесс хэдэн мянган жилийн давтамжтай хэрхэн явагдаж,яаж устаж алга болж байна, үүнд юу нөлөөлж байна гэх мэтийг судалдаг.Жишээ нь би докторын дараах судалгаагаа Солонгосын Туйлын судалгааны хүрээлэндМөсөн цооног судлалын лабораторид гүйцэтгэсэн юм. Тэнд хойд, өмнөд туйлаас авчирсан мөсөн цооногийн дээжүүдэд химийн анализ хийж үүгээр дэлхий дээр явагдаж буй процессийг судалдаг.Би Антарктидаас авсан хамгийн гүн цоооног болох (3000 метр) EPICA цооногийн хамгийн гүн хэсгийн буюу 500-800 мянган жилийн настай мөсний дээжүүдийн цагаан алтны бүлгийн элементүүдийг судалж тэдгээрийн байгалийн эргэлт хэрхэн явагдаж буй, түүнд уур амьсгалын өөрчлөлт яаж нөлөөлж буйг илрүүлэх судалгааг хийсэн. Энэ мэтчилэн хүн төрөлхтөнд гүйцэд тайлагдаагүй шинэ зүйлийг үргэлж эрэлхийлж байдаг тул дэлхий судлалын салбар надад маш сонирхолтой санагддаг. -Дэлхий судлалын чиглэлийг сонгоход нөлөөлсөн гол хүчин зүйл тань юу байв? -Анх би БНСУ-д суралцахаар явахдаа Сөүл хотын их сургууль, МУИС-тай байгуулсан хамтын ажиллагааны гэрээний хүрээнд БНСУ-д 100% тэтгэлэгтэйгээр суралцах хоёр шатлалтай оюутан шалгаруулалтад оролцсон. Нэг жилийн турш солонгос хэлний сургалтад суулгаж, тэнцсэн хүүхдүүд нь явах журамтай хөтөлбөр байлаа. Энэ хүрээнд хүрээлэн буй орчны инженерийн доктор болох зорилготой явсан. Гэвч манай боловсролын систем 10 жил. Үүнийг гаднын их сургуулиад хоёр жил дутуу гэж үздэг. Ингээд бакалаврын III курст суралцан хүрээлэн буй орчны инженер болж төгссөн. Үргэлжлүүлээд хүрээлэн буй орчны инженерийн мэргэжлээр магистр, цаашлаад доктор болно гэвэл цаг их алдах байлаа. Тиймээс Монголд нэгэнт байгалийн ухааны магистраа төгссөн байсан тул Сөүлийн их сургуулийн шинжлэх ухаан, байгаль орчны чиглэлээр докторантурт элсэн орж, геохимийн лабораторид орсон юм. Энд би савныхаа хирээр сурах боломжтой болсон гэж боддог. Сөүлийн Их Сургуулийн Дэлхий, хүрээлэн буй орчин судлалын тэнхим 40 гаруй профессортой. Тэдний зөвхөн нэг нь эмэгтэй профессор. Тэр хүн намайг удирдаж би багшийнхаа солонгост ирснээс хойших докторын анхны оюутан болж байлаа. -Сурч байхдаа эрдэм шинжилгээний хэд хэдэн өгүүллээ томоохон сэтгүүлүүдэд гаргасан тухай сонссон. Энэ тухайд? -Докторантурт сурч байх явцдаа нийт 4 эрдэм шинжилгээний төсөл хариуцан ажиллаж зургаан өгүүлэл хэвлүүлсэн. Тэднээс онцолбол докторын 3 дахь жилдээ гүйцэтгэсэн судалгаа маань цагаан алтны бүлгийн элементүүдийн хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй бохирдол нь дэлхий нийтийг хамарсан глобаль бохирдол болж тархсныг Антарктидын цасны цооног ашиглан илрүүлсэн нь анхны бүтээл болсон юм. Үүнээс өмнө бүс нутгийн түвшинд агаарын тоосонцор, хөрс, усанд цагаан алтны бүлгийн элементүүд ихэсч байгааг илрүүлж байсан. Энэ нь хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй бохирдол, концентраци нь харьцангуй өндөр байдаг болохоор илрүүлэхэд арай хялбар байдаг. Харин Антарктид тив бол хүн ам, үйлдвэрлэлийн эх үүсвэрээс хамгийн алс бөгөөд илрүүлэхэд хэцүү, тэндэхийн агаарын өөрчлөлт нь дэлхийн агаар мандлын глобаль хэмжээний өөрчлөлтийг илэрхийлдэг. Энэ судалгаа АНУ-ийн Химийн нийгэмлэгээс эрхлэн гаргадаг өндөр зэрэглэлийн сэтгүүл болох “Environmental Science and Technology” сэтгүүлд хэвлэгдсэн юм. Үүнээс гадна мөн борооны ус, далайн ёроолын хурдсын сүвний ус, Азийн томоохон голуудын ус зэрэг дээжүүдэд цагаан алтны бүлгийн болон газрын болон газрын ховор элементүүдийн судалгаа хийж байгалийн процессуудыг судалж байсан. Эдгээр нь тухай бүр олон улсын ШУ-ны сэтгүүлүүдэд өгүүлэл болж хэвлэгдсэн. -Монголд судалгаа хийх боломж хэр байна вэ? -Хийж байсан судалгааны ажлаа эх орондоо үргэлжлүүлэх бодол бий. Гэхдээ судлах боломж тааруу байна. Одоогоор манай оронд микро элементийг хүрээлэн буй орчны дээжүүдэд сайн судалж тодорхойлох боломж байхгүй байна. Судалгааны нөхцөлийг сайжруулахын тулд сургуулийн удирдлагаас эхлээд багш, судлаачид дор бүрнээ хичээж байгаа. -Химийн эдгээр судалгаа нь хүмүүсийн амьдралд ямар нөлөө үзүүлдэг юм бол? -Шинжлэх ухааны өгүүлэл болж хэвлэгдэхэд дэлхийн олон эрдэмтдийн шүүмжийг давах хэрэгтэй. Тэгээд хүлээн зөвшөөрөгдөөд нийтлэгдэнэ гэдэг бол хэрэгтэй, шаардлагатай, бас зохих түвшинд хийгдсэн ажил болохыг илтгэнэ. Тэгэхээр нэгдүгээрт, энэ нь шинжлэх ухааны дэвшилд түлхэц болно. Хоёрдугаарт, судалгааны ажил шинээр хийж эхэлж байгаа  оюутнуудад хэрэгтэй. Түүнчлэн сүүлийн жилүүдэд цагаан алтны бүлгийн элементүүд болон газрын ховор элементүүдийг маш их хэрэглэж байгаа. Ялангуяа 1960 оноос дэлхий нийтээр үүнийг аж үйлдвэрлэлд өргөн хэрэглэх болсон. Цагаан алтны бүлгийн элемент нь  катализаторийн үүрэг гүйцэтгэдэг онцлог шинжтэй. Катализатор гэдэг нь урвалын хурдыг хурдасгагч гэсэн үг. Аль нэг химийн үйлдвэрт ашиглаж байгаа урвалын хурдыг нэмэгдүүлснээр богино хугацаанд их бүтээгдэхүүн гаргаж авах боломжтой. Гэтэл эдгээрийг ингэж ихээр хэрэглэвэл байгальд, амьд организмд нөлөөтэй юу?, энэ бохирдол ямар замаар байгаль дээр тархах вэ зэрэг нь шинжлэх ухааны судлавал зохих шинэ чухал асуудал юм. -Энэ элементийг үйлдвэрлэлээс гадна юунд ашигладаг вэ? -Газрын ховор элементийг техник технологийн бүх салбарт ашиглаж байна. Автомашин, компьютерийн эд анги гээд олон салбарт ашиглах боломжтой, ашигтай элемент. Хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр газрын ховор элемент, цагаан алтны олборлолт, ашиглалт маш их болж байна. Цагаан алтны бүлгийн элементийн хувьд автомашины хөдөлгүүрт ашигладаг. 1960-1970 онд дэлхийн том хотуудад агаарын бохирдол гамшгийн хэмжээнд хүрч байсан. Харин цагаан алтны бүлгийн элементийг автомашины хөдөлгүүрт катализатор болгон ашигласнаар автомашины хөдөлгүүрт явагддаг шатах урвалыг хурдасгаж үүний үр дүнд агаарын бохирдол өндөр хувиар буурсан байдаг. -Манай улсын нийслэлд өдийд хамгийн их яригддаг асуудлын нэг нь утаа. Одоо хэрэглэж байгаа арга төдийлөн үр дүнд хүрэхгүй байх шиг. Тэгэхээр өөр ямар арга хэрэглэх нь үр дүнтэй вэ? -Аливаа бохирдлыг бууруулахын тулд ялгаруулалтыг бууруулахын төлөө ажиллах шаардлагатай. Ялангуяа агаарын бохирдол бол нэгэнт агаарт гарсан хойно нь цэвэрлэх боломжгүй. Утааг шийдэх хамгийн гол арга уг нь нүүрс түлэхээ болих явдал юм. Гэвч манай улс нүүрснээс цахилгаан, дулааны энергийн ихэнх хувийг гаргаж авч байгаа болохоор хэрэглээнээс татгалзах боломжгүй байна. Нүүрсний бүрэн шаталтаар СО2 үүсэх ёстой. Гэтэл гэрийн зууханд нүүрс дутуу шатсанаар СО үүсдэг. Энэ нь угаарын хий буюу хүнийг хүчилтөрөгчийн дутагдалд оруулдаг хортой хий бөгөөд Улаанбаатар хотын агаарын үндсэн бохирдуулагч болоод байна. Утааг багасгахын тулд манай улсад нэвтрүүлж байгаа утаагүй зуухны төслийн гол зорилго нь нүүрсийг бүрэн шатаах, өөрөөр хэлбэл угаарын хийн ялгаруулалтыг бууруулах юм. Утаагүй зуухны төслийн үр дүн сайн гарахгүй байна гэж олон нийт харж байна. Гэхдээ энэ нь их олон зүйлээс шалтгаалж байгаа байх. Хүн амын амжиргаа дээшилж бүгд орон сууцанд амьдардаг болох, эсвэл цахилгааны хангамж нэмэгдэж гэр хороололд цахилгаанаар дулаанаа хангадаг болвол утаанаас ангижрах болов уу. -Мөн ажлын байрны хүрэлцээ хангамж хэр байна гэж үздэг вэ. Шинээр төгсөн гарч байгаа боловсон хүчний ур чадвар ямар түвшинд байна вэ? -Монгол Улсын Засгийн газраас баталсан тэргүүлэх чиглэлийн 40 мэргэжлийн тэргүүн эгнээнд байгаль орчныг хамгаалах чиглэлийн мэргэжил багтаж байна. Үйлдвэрлэл хөгжихийн хирээр хүрээлэн буй орчны инженер, байгаль орчны нөхөн сэргээлт зэрэг мэргэжлүүд чухал шаардлагатай болж байна. Манай улсын томоохон аж ахуйн нэгж, уул уурхайн компаниуд байгаль орчны албатай байдаг болсон. Тэгэхээр ажлын байрны эрэлт хэрэгцээний хувьд хангалттай байгаа. Харин мэргэжилтнүүдийн чадварын хувьд би анхны элсэгч болж орсон гээд бодохоор энэ салбар өөрөө шинэ. Гэхдээ нэг үеэ бодоход одоо гадаад, дотоодод төгссөн чадварлаг мэргэжилтнүүд их болсон. Ур чадварын хувьд ч өсч дэвшиж байна. -Та өөрийгөө хөгжүүлэхийн тулд юу хийдэг вэ. Та хэдэн хэлтэй вэ? -Солонгост докторт сурч байхдаа өөртөө огт зав гаргаж чаддаггүй байсан. Шөнө гурав, дөрвөн цаг хүртэл сууж, бүх цагаа судалгааны ажилдаа зориулдаг байлаа. Монголдоо ирээд мөн л завгүй ажиллаж байна. Тиймээс тусад нь цаг гаргаж ямар нэг зүйлээр хичээллээгүй. Ажлаа хийнгээ өөрийгөө хөгжүүлж байна гэж боддог.  Англи болон солонгос хэлтэй. -Залуус гадны улс оронд тэтгэлгээр сурах сонирхол их байдаг. Та тэтгэлгээр суралцсан залуусын төлөөллийн хувьд суралцах боломж бололцоо хэр байдаг талаар мэдээлэл өгнө үү? -Байгалийн ухаан, инженер технологийн чиглэлээр гадны улсад оюутан 100 хувийн тэтгэлэгтэй сурах боломжтой. Сурах үйл явцдаа цагаа 100 хувь зарцуулах шаардлагатай учир сургуулиас эсвэл багш нь цалин олгодог. Бүх зүйлээ дайчилснаар үр дүн нь гарна. Манай оронд магиструуд ажиллангаа сурдаг нь зөвхөн хичээлээ хийдэг бакалаврын оюутнаас ялгарах зүйлгүй. Уг нь тухайн оюутан судлаач байх ёстой. Өөрөө сэдвээ дэвшүүлж, бүгдийг судалж гаргаж ирэх ёстой юм. -Манайхаас энэ чиглэлээр суралцаж буй оюутнууд хэр олон байна вэ? -Зөвхөн байгаль орчны чиглэл биш хими, физик зэрэг суурь шинжлэх ухааны чиглэл, инженер технологийн чиглэлээр суралцаж байгаа хүмүүс олон бий. Тухайн сургуулиас шаардаж байгаа нөхцөлийг хангавал хэн ч суралцах боломжтой. -Та хэдэн хувийн тэтгэлгээр сурсан бэ? -100 хувь тэтгэлэгтэй сурсан. Анх бакалаврт Сөүл хотын их сургуульд явахдаа 100 хувийн тэтгэлэгтэй өөрөөр хэлбэл сургалтын төлбөр төлөхгүй, степент авдаг байсан. Сөүлийн их сургуульд докторт сурахдаа сургалтын төлбөрөөс чөлөөлөгдөөд үндсэн степенд 900 мянган вонноос гадна төслийн цалин авдаг байлаа. Оюутнууддаа хандаж хэлэхэд тэтгэлгийн шалгуурыг хангахын тулд оюутан байхдаа англи хэл сурах нь маш өгөөжтэй. Их сургуульдаа мэргэжлийн ур чадвар эзэмшихийн зэрэгцээ англи хэлтэй болоод төгсвөл гадны хөгжилтэй орнуудад зэргээ ахиулан сурах боломж их байна. Монгол оюутан чадалтай мундаг юм байна. Хамтарч ажиллах оюутан байвал санал болгооч гэсэн хэд хэдэн санал ирсэн. Мэргэжлийн шалгуурыг нь хангаад хэлний бэрхшээлгүй суралцах боломжтой оюутан байвал боломж их байгаа нь харагддаг. -Ярилцсанд баярлалаа.  “Үндэсний шуудан” сонин  цааш унших →
Монгол Улсын Их сургууль энэ долоо хоногт болсон үйл явдлынхаа онцлох мэдээллийг тоймлон хүргэж байна.  МУИС, Бизнесийн сургуулийн багш Б.Атарцэцэг: “ЗАЛУУ ҮЕ БИДЭНД АХМАД ЭРДЭМТЭН БАГШ НАРЫН “ДАСГАЛЖУУЛАЛТ” МАШ ЧУХАЛ” ярилцлагыг хүргэлээ. Жил бүрийн багш нарын баярын өдрийг тохиолдуулан МУИС-ийн хэмжээнд тухайн ондоо туурвисан бүтээл, эрдэм шинжилгээний ажил, мэргэжилдээ өсөж дэвжсэн байдал зэрэг 8 шалгуурт үндэслэн “Шилдэг залуу багш”-ийг тодруулдаг уламжлалтай. Нийгэм, хүмүүнлэгийн ухааны салбараас Бизнесийн сургуулийн Менежментийн хөтөлбөрийн багш Б.Атарцэцэг шүүгчдийн онооны нийлбэр дүнгээр тэргүүлж, 2014 оны шилдгээр тодорсон билээ. Түүний үзэл бодлын ертөнцөөр аялж, сайтын уншигчиддаа хүргэсэн юм. http://news.num.edu.mn/?p=20648 БАГШ, АЖИЛТНУУДЫН АНХААРАЛД-МУИС-ийн SiSi систем дэхь багш, ажилтан, ажилчдын мэдээлэлд нэмэлт өөрчлөлт хийхээр боллоо. http://news.num.edu.mn/?p=20737 Хятадын SIAS ОУ-ын их сургууль МУИС-тай хамтран ажиллах хүсэлт тавилаа-Хятадын SIAS ОУ-ын их сургуулийн Хятад хэл соёлын сургуулийн гадаад оюутны хөтөлбөр хариуцсан захирал Чу Жинжин, Хятад хэл соёлын сургуулийн гадаад оюутны хөтөлбөрийн оюутны асуудал хариуцсан мэргэжилтэн Юу Пэнгвэй нар  МУИС-ийн Сургалтын нэгдсэн албаны дарга Ч.Ундрамтай уулзаж хамтын ажиллагаа тогтоох хүсэлтэй байгаагаа илэрхийллээ. http://news.num.edu.mn/?p=20764 Улсаны Их сургуулийн төлөөлөгчид МУИС-д айлчиллаа-Улсаны Их Сургуулийн Гадаад Харилцааны Албаны Дэд Захирал Sean Park, Солонгос Хэлний Дэд Захирал Jeong A Park нар МУИС-д айлчлан ирж дараах чиглэлээр хамтран ажиллах талаар санал солилцлоо.http://news.num.edu.mn/?p=20642 ЕБС-ИЙН БАЙГАЛИЙН УХААНЫ БАГШ НАРТ ЗОРИУЛСАН СУРГАЛТ БОЛНО-МУИС-ийн Экологийн боловсролын төвөөс ЕБС-ийн байгалийн ухааны багш нарт зориулж “Экологийн орчин үеийн чиг хандлага, түүнийг сургалтад нэвтрүүлэх боломж” сэдэвт мэргэжил дээшлүүлэх, төрөлжсөн сургалтыг 10 сарын 29-өөс 11 сарын 1-ний хооронд зохион байгуулахаар болсон. Сургалтад хэрхэн хамрагдах талаар мэдээллийг хүргэж байна. http://news.num.edu.mn/?p=20638 2002-2012 оны Дэлхийн топ судлаачдыг танилцууллаа-Өнөөдөр дэлхийн түвшинд хамгийн өндөр эшлэлтэй 3200 судлаачийг сүүлийн 11 жилд хэвлүүлсэн топ импакт фактортой  өгүүллээр  нь эдгээр нэр бүхий судлаачдыг үнэлсэн байна.  21 судалгааны чиглэлийн ирээдүйн хөгжлийг тодорхойлон чиглүүлж буй судлаачийн талаарх мэдээллийг хүргэж байна. http://news.num.edu.mn/?p=20694 МУИС-д ажилладаг СУРГАЛТЫН ИНЖЕНЕР БОЛОН ИНЖЕНЕРҮҮДИЙГ сонгон шалгаруулалтад урилаа. http://news.num.edu.mn/?p=20750  цааш унших →
Хятадын SIAS ОУ-ын их сургууль МУИС-тай хамтран ажиллах хүсэлт тавилаа
Өнөөдөр Хятадын SIAS ОУ-ын их сургуулийн Хятад хэл соёлын сургуулийн гадаад оюутны хөтөлбөр хариуцсан захирал Чу Жинжин, Хятад хэл соёлын сургуулийн гадаад оюутны хөтөлбөрийн оюутны асуудал хариуцсан мэргэжилтэн Юу Пэнгвэй нар  МУИС-ийн Сургалтын нэгдсэн албаны дарга Ч.Ундрамтай уулзаж хамтын ажиллагаа тогтоох хүсэлтэй байгаагаа илэрхийллээ. Уулзалтад төлөөлөгчид SIAS-ийн танилцуулгыг хүргэж, хэрхэн хамтарч ажиллах талаар саналаа солилцсон юм. Тэрээр багш, оюутан солилцоо, хамтарсан зэрэг олгох хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх талаар мөн Байгаль Эх лицей сургууль төгсөж байгаа сурагчдыг SIAS сургуулийн тэтгэлэгт хамруулах боломжтой гэдгийг онцоллоо. SIAS Олон Улсын Их Сургууль нь Хятадын төв хэсэг болох Хинан мужид 1998 онд үүсгэн байгуулагдсан.  Америкийн Fort Hays Их Сургууль болон Хятадын Zhengzhou Их сургуультай хамтарсан хөтөлбөр хэрэгжүүлдгээрээ онцлог юм.  Хятадын Боловсролын Яамнаас магадлан итгэмжлэгдсэн Хятад болон Америкийн бакалаврын зэрэг олгох эрхтэй сургууль ажээ. Эдүгээ нийт 26000 оюутан 16 бүрэлдэхүүн сургуульд 75 бакалаврын мэргэжил, 15 тусгай мэргэжлээр суралцаж байна. 150 гадаад багш профессоруудыг урьж хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд ОУ-ын харилцаагаа өргөжүүлсээр байна. Цаашид МУИС нь Хятад хэлний тэнхим, Күнзийн Хятад хэлний төв, Олон Улсын Харилцаа, Нийтийн Удирдлагын Сургууль, Бизнесийн сургуулиудтай хамтын ажиллагаа эхлүүлэхээр тогтлоо.  цааш унших →
Who are some of the best and brightest scientific minds of our time? Өнөөдөр дэлхийн түвшинд хамгийн өндөр эшлэлтэй 3200 судлаачийг сүүлийн 11 жилд хэвлүүлсэн топ импакт фактортой  өгүүллээр  нь үнэлэв.  21 судалгааны чиглэлийн ирээдүйн хөгжлийг тодорхойлон чиглүүлж буй судлаачийн тухай доорх нийтлэлээс үзнэ үү. Татах (PDF, 1.92MB)  цааш унших →
АНУ-ын эдийн засагт арилжааны мэдлэг ба эрчимжсэн технологийн аж үйлдвэр (knowledge and tech­nology-intensive (KTI) industries) өндөр түвшинд хөгжиж ирсэн. KTI аж үйлдвэрийн гол хэсэг нь мэдлэгээр эрчимтэй үйлчлэх аж үйлдвэр (the knowledge-intensive (KI) services indus­tries (busi­ness, finance, and information)) болж байна.  Зөвхөн 2012 онд тус салбарын 18 сая ажиллагсад АНУ-ын ДНБ-ий 22% оруулсан байна. Харин өндөр технологийн аж үйлдвэрийн салбарын (aircraft; communications; computers and office machinery; pharmaceuticals; semiconduc­tors; and testing, measuring, and control instruments) 2 сая ажиллагсад нь ДНБ-ний 2%-ийг үйлдвэрлэсэн байна. Эдгээр хоёр салбарын ажиллагсадын цалин нь хувийн аж ахуйн секторын ажиллагсадын цалингаас харьцангүй өндөр байна. цааш унших Татах (PDF, 194KB)  цааш унших →
UB Impulse 5 with Prof Dr. Peter Eigen Opening Remarks by Prof. Dr. Galtbayar, President of the National University of Mongolia (NUM) For the fifth edition of UB Impulse, on 13 October 2014, the School of International Relations and Public Administration welcomed, in cooperation with the Integrated Mineral Resource Initiative of the `Deutsche Gesellschaft fuer Internationale Zusammenarbeit’ (GIZ) and the Friedrich Ebert Foundation (FES), Prof. Dr. Peter Eigen to the National University of Mongolia (NUM). Professor Eigen is the founder of `Transparency International’ (TI), which yields a global influence and has a chapter in Mongolia. Additionally, Professor Eigen worked at the World Bank, was chair of the Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) board, is a member of the African Progress Panel, and taught at the Free University Berlin. Opening Remarks by Dr. Dr. h.c. Stefan Hanselmann, Director of the GIZ Integrated Mineral Resource Initiative The event started with inaugural remarks by Prof. Dr. A. Galtbayar, President of the NUM, Dr.Dr.h.c. Stefan Hanselmann, Director of GIZ IMRI, Ms. Ch. Oyungerel, Project Coordinator, Friedrich Ebert Foundation (FES), who all stressed the necessity of transparent governance and government and the fight against corruption in Mongolia’s ongoing transition and development as well as the importance of UB Impulse as a platform that hosts and fosters the public debate on important issues for Mongolia. Talk by Prof. Dr. Peter Eigen, Founder of Transparency International The subsequent talk given by Professor Eigen further elaborated the role of transparency, accountability, and anti-corruption efforts in the context of a functioning state and a sustainable and equitable development. Drawing from his rich portfolio of experiences, Professor Eigen urged the need of further reform and open government, especially in the light of the growing importance of the extractive industries in Mongolia and the influx of Foreign Direct Investments. But he was also optimistic about Mongolia’s capability to provide for a transparent and accountable political class, especially with the help of the local EITI branch and Mongolia’s TI chapter, which are both becoming success stories. Discussion with Prof. Dr. Peter Eigen and Host Mr. Jargalsaikhan Dambadarjaa The talk was followed by an open discussion, hosted by Mr. Jargalsaikhan Dambadarjaa, host of the TV show `De Facto’, which gave room for interesting questions, especially elaborating the role of anti-corruption measures within the political caste and the growing mining sector. The audience, consistent of faculty members and students of the NUM, members of international organizations and NGOs, and journalists, entered into a vivid debate that was carried on even after Prof. Dr. Battulga S., Director of the School of International Relations and Public Administration, and Dr. Dr.h.c. Stefan Hanselmann found the closing remarks. In summary, the School of International Relations and Public Administration is very grateful to have had Professor Eigen as a speaker and was happy to host another inspiring edition of UB Impulse. It shows that UB Impulse has established itself as one of the mouthpieces of the public debate on relevant issues for Mongolia and will further accompany the country on its way into the future.  цааш унших →
“Том төрөөс ухаалаг төр
NUM Leadership Conference – Capacity Development for Transformation  From ‘Big State’ to ‘Smart State’ Opening Address by Dr. Dr. h.c. Stefan Hanselmann, Director of GIZ IMRI On October 14th, the School of International Relations and Public Administration hosted in cooperation with the Integrated Mineral Resource Initiative (IMRI) of the `Deutsche Gesellschaft fuer Internationale Zusammenarbeit’ (GIZ), the Institute for Communal Sustainability and Development (INCOSAD), and the German Research Institute for Public Administrative Sciences Speyer the second edition of the NUM Leadership Conference – Capacity Development for Transformation. Keynote Speech by Prof. Dr. Jan Ziekow, Director of the German Research Institute for Public Administrative Sciences This year’s NUM Leadership Conference – Capacity Development for Transformation, moderated by Dr. Dr. h.c. Stefan Hanselmann, Director of GIZ IMRI, and Prof. Dr. Burmaa Natsag, Head Organizer of the NUM Leadership Conference, was held under the title `From Big State to Smart State’. The title of the conference was also the title of the keynote speech by Prof. Dr. Jan Ziekow, Director of the German Research Institute for Public Administrative Sciences and Professor at the German University for Administrative Sciences Speyer, which laid out important issues and solutions hereof in the path of reform of Mongolia’s public administration. Presentation by Prof. Dr. M. Edwards, University of Canberra Professor Ziekow’s keynote address was followed by a talk given by Prof. Dr. Meredith Edwards AM, University of Canberra, on the challenges of Transformative Governance for Capacity Development and the involvement of citizens and multi stakeholder processes in public administration. After that, Christian Seiler, Research Fellow at the Institute for Communal Sustainability and Development, spoke about citizen engagement in the public administration using the example of the Extractive Industries Transparency Initiative. The morning session was completed by the speech of Dr. Martin Keydel, State University Karlsruhe, on Quality Management for Local Public Administrations, and Prof. Dr. Burmaa Natsag, School of International Relations and Public Administration, National University of Mongolia (NUM), who gave an input on the Role of Control in Decision Making Processes of Government. Work Stream III with Prof. Dr. G. Banzrach, Mr. C. Seiler, Dr. M. Keydel, and Prof. Dr.Ts. Batbold (from left to right) After lunch, the conference participants, comprising of civil servants, members from local administrations, faculty and students of the NUM, members of other universities, members of international organizations, and journalists, branched out into three different work streams. Work stream I – Leadership Accountability for Capacity Development was chaired by Professor Ziekow. After a short presentation by Prof. Dr. G. Tseren, NUM, on the topic of Developing Leadership Skills in Public Administration, the group went into extensive discussions whether it is possible to foster and develop leadership skills in the public administration. Work stream II – Towards an Integrated Approach to Capacity Development, chaired by Professor Edwards, was initiated by an input by Prof. Dr. Ch. Undram, NUM. on Higher Education in Mongolia. The third work stream, `Capacity Development at the Local and Regional Level’, took up the topics of decentralization in Mongolia and resulted in a lively debate after a breakout presentation by Prof. Dr. Ts. Batbold on Local Administration Structure and Improvement of Local Administrative Functions. Panel Discussion with Dr. Dr. h.c. S. Hanselmann, Prof. Dr. Ts. Batbold, Prof. Dr. J. Battur, Prof. Dr. N. Burmaa, Prof. Dr. J. Ziekow, Dr. M. Keydel, Mr. C. Seiler, and Prof. Dr. M. Edwards (from left to right) Following the work stream sessions, the conference participants came together to a panel session that rounded off the conference. After a short input by the rapporteurs summarizing the discussion and results of the work streams, conference participants had the chance to give their feedback and discuss the aforementioned topics and their implication for Mongolia’s transition and development. In general, the conference proved to be an interesting platform for dialogue and was met with acclaim by the participants and the School of International Relations and Public Administration hopes to be able to host the third edition of the NUM Leadership Conference next year.    цааш унших →
МУИС, Бизнесийн сургуулийн багш Б.Атарцэцэг: “ЗАЛУУ ҮЕ БИДЭНД АХМАД ЭРДЭМТЭН БАГШ НАРЫН “ДАСГАЛЖУУЛАЛТ” МАШ ЧУХАЛ”
Жил бүрийн багш нарын баярын өдрийг тохиолдуулан МУИС-ийн хэмжээнд тухайн ондоо туурвисан бүтээл, эрдэм шинжилгээний ажил, мэргэжилдээ өсөж дэвжсэн байдал зэрэг 8 шалгуурт үндэслэн “Шилдэг залуу багш”-ийг тодруулдаг уламжлалтай. Нийгэм, хүмүүнлэгийн ухааны салбараас Бизнесийн сургуулийн Менежментийн хөтөлбөрийн багш Б.Атарцэцэг шүүгчдийн онооны нийлбэр дүнгээр тэргүүлж, 2014 оны шилдгээр тодорсон юм. Ингээд түүний үзэл бодлын ертөнцөөр хэсэгхэн аялснаа хүргэе! -МУИС-д маш олон чадварлаг залуу багш нар бий. Шалгуур үзүүлэлтэд өгөгдсөн нийлбэр дүнгээр “Шилдэг залуу багш” болсонд тань баяр хүргэе! -Их баярлалаа. Манай нийгэм, хүмүүнлэгийн ухааны салбарт мэдлэг боловсрол өндөртэй, багшлах авьяас чадвар сайтай, туршлагатай олон залуучууд бий. Бүрэлдэхүүн сургуулиудаа манлайлсан багш нар энэхүү шалгаруулалтад өрсөлддөг юм билээ. Шалгаруулалтад 10 гаран шүүгч бидний хийсэн бүтээсэн ажлуудтай танилцаж, тодорхой үзүүлэлтүүдийн дагуу онооны системээр дүгнэсэн. Шилдэг залуу багшид нэр дэвшсэн багш нарын хувьд үнэхээр мундаг залуучууд байсан, бид бие биенээсээ ч суралцах зүйл их байсан гэж хэлж болно. Энэ дашрамд шалгаруулалтад оролцсон бүх багш нарт ажлын өндөр амжилт хүсмээр байна. -МУИС “Бүтцийн өөрчлөлт”-ийнхөө хүрээнд шинэчлэлүүдийг хийж эхлээд байна. Танай сургууль, тэнхим, багш таны хувьд үүнтэй хэрхэн мөр зэрэгцэж явна? -Миний хувьд Боловсролын салбарт хийгдэж байгаа өөрчлөлт, шинэчлэлтийг зөв зүйтэй зүйл гэж бодож байгаа. Өнөөдөр манай улсын боловсролын чанар тааруу, олон улсын түвшинд өрсөлдөх чадвар доогуур байна. Чанартай боловсрол эзэмшихийн тулд хүмүүс дэлхийн өндөр хөгжилтэй улсын их дээд сургуулиудыг зорьж, тэр хирээрээ багагүй хэмжээний валют гадагш урсаж байна. Боломжтой хүмүүс нь МУИС-ийг биш гадны их сургуулийг сонгож байна шүү дээ. Тэгэхээр улсын хөгжлийн тулгуур, үндэсний загвар судалгааны их сургууль байхын тулд МУИС өөрчлөлтөө амжилттай хэрэгжүүлэх л хэрэгтэй. Харин үүнийг энд ажиллаж буй багш, ажилтан бүр ухамсарлаж, дэмжих нь илүү үр дүнтэй байх. Манай Бизнесийн сургуулийн хувьд Эдийн засгийн сургууль, Худалдааны сургууль хоёрыг бүтцийн өөрчлөлтөөр нэгтгэсэн. Хоёр сургуулийн менежментийн хөтөлбөрийн багш нарын хувьд  харьцангуй бие биедээ хүндэтгэлтэй хандаж, ойлголцож ажиллаж байгаа. Ер нь тэгээд улсын тэргүүлэх их сургуулийн эрдэмтэн багш нарын хувьд асуудалд хэрхэн хандаж байгаагаар тэр хүний соёл, эрдэмлэг шинж харагдах болов уу гэж бодож байна. -Бизнесийн салбарт тулгамдаж буй асуудал, сүүлийн үед яригдаад байгаа зөвлөх үйлчилгээний талаар ямар бодолтой явдаг вэ? - Саяхныг хүртэл байгууллагууд үйл ажиллагаагаа сайжруулахын тулд төрөл бүрийн сургалт, семинаруудыг их авдаг байсан. Харин одоо энэ хандлага арай өөрчлөгдөж бизнесийн үйл ажиллагаагаа зөв оношлуулахаас эхлэн, дүнтэй өөрчлөлтийг авчирч чадах мэргэжлийн зөвлөх үйлчилгээний компани, мэргэшсэн зөвлөхийг авч ажиллуулах сонирхолтой болсон байна.  Манай улсад Менежментийн зөвлөхүүдийн институт гэж байгууллага ажилладаг. Тэр байгууллагаас зөвлөх бэлтгэх сургалт явуулж, гэрчилгээжсэн үндэсний зөвлөхүүдийг бэлтгэж байна. Миний хувьд уг сургалтыг дүүргэсэн. Бизнес, менежментийн чиглэлийн багш нарын хувьд зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх боломж, зах зээл нээлттэй байдаг. Зөвлөх үйлчилгээ бол харилцан итгэлцэл дээр суурилсан, бодит үр дүнг харилцагчдаа амладаг ёс зүйтэй үйл ажиллагаа юм. Миний хувьд менежмент, бүтээмжийн удирдлага, мэдлэгийн менежментийн чиглэлээр сургалт, зөвлөгөө өгдөг. -Бизнесийн салбарт хэрэгцээтэй байгаа боловсон хүчнийг их, дээд сургуулиуд бэлтгэж чадаж байна уу? - Монгол улсад нэн хэрэгцээтэй мэргэжлүүдийн жагсаалтыг гаргасан байдаг. Түүнд МУИС-ийн бэлтгэдэг мэргэжлүүд цөөнгүй орсон байгаа. Гэхдээ хүн ямар ч мэргэжил сонгосон бай түүнийгээ эзэмшсэн шиг эзэмшиж, өөрийнхөө мэдлэг чадварыг сайжруулахын төлөө хүчин чармайлт гаргаж чадвал хөдөлмөрийн зах зээлийн шаардлагыг хангаж, сайхан амьдарч чадна гэж боддог. МУИС-д хийгдэж буй хөтөлбөрүүдийн агуулгын шинэчлэл хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийг хангахад чиглэгдсэн нэг чухал арга хэмжээ болов уу. Нөгөө талаар бизнесийн салбарт очиж байгаа төгсөгчдийн чадвар зөвхөн их сургуулиас шалтгаалах зүйл биш гэж би боддог. Байгууллагууд мөн хариуцлага хүлээж, ядаж л дадлагыг нь чанартай хийлгэх орчин нөхцөл, удирдлагаар хангаж өгдөг тийм нийгмийн хариуцлагатай байх ёстой. Ингэж байж чанартай боловсон хүчин зах зээлд гарна. - Оюутнуудын суралцах идэвх чармайлт хэр байна вэ? - МУИС-д хамгийн шилдэг гэсэн хүүхдүүд ирж суралцдаг гэж бодож байна. Тэд бусад сургуулиудтай харьцуулахад сурах арга барил, мэдлэгийн цар хүрээ, биеэ авч явж байгаа байдлын хувьд үлгэр жишээ байх ёстой. Гэхдээ энэ нь  хувь хүнээс ихээхэн хамаарна. Хэн илүү зорилготой, сурах хүсэл эрмэлзэлтэй, түүнийхээ төлөө шаргуу хөдөлмөрлөж байна тэр оюутанд боломжууд нээлттэй болжээ. Зарим оюутнуудын хувьд энэ тал дээр анхаармаар санагддаг. Ер нь ч оюутнууддаа сурвал сурсан шиг сураарай гэж байнга хэлдэг дээ. -Тэдний суралцах орчин, сургалтын баазын тухайд? - Сургалтын орчинг сайжруулах тал дээр удирдлагууд тодорхой ажлуудыг хийж байна. Энэ жил манай Бизнесийн сургууль ихээхэн хэмжээний төсөв гаргаж, хичээлийн 8-р байранд засвар хийсэн. Оюутнууд төдийгүй багш ажилчид ч сэтгэл ханамжтай байгаа. Тав тухтай орчинд сурч боловсроно гэдэг бол сайхан зүйл. Интернэт, проектрийн хүртээмж боломжийн хэмжээнд хүрсэн. Харин багш нарын хувьд шинээр зааж буй хичээлүүдийн хүрээнд оюутанд ашиглуулах ном, сурах бичиг хомс байна. Үүнд тусгайлан зориулсан төсвийг бий болгоосой гэж хүсдэг. Мөн багш нар хамтарч дорвитой сурах бичиг, бүтээл гаргах тал дээр  ажиллах хэрэгтэй байх. Түүнийг нь сургуулиас бодлогоор дэмждэг байх нь чанартай бүтээл гаргах нөхцлийг бүрдүүлнэ. -“Шилдэг залуу багш” шалгаруулалтад мэргэжил мэдлэг, туршлагаа сайжруулсан байдал гэсэн үзүүлэлт бий. Энэ талаараа яривал? - Залуу хүн мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх тал дээр ихээхэн хүчин чармайлт гаргах ёстой. Их сургуулийн багшийн хувьд энэ нь зайлшгүй зүйл, үүрэг хариуцлагын асуудал юм. Миний хувьд үүнийг үүрэг гэхээсээ илүүтэй өөрийгөө хөгжүүлэх боломж гэж хардаг. Тухайлбал миний хувьд эх хэл дээрх ном сурах бичиг ховортой хоёр ч хичээл зааж байна. Оюутнууддаа тухайн хичээлийг заахын тулд орчуулах шаардлага тулгардаг. Тэгэхээр хэлний мэдлэгээ сайжруулах тал дээр багагүй анхаарсан. Мөн зааж буй хичээлүүд болох Мэдлэгийн менежмент, бүтээмжийн удирдлагын чиглэлээр дотоод, гадаадын мэргэшүүлэх болон онлайн сургалтуудад хамрагдаж ирлээ. Монголын бүтээмжийн, Төв Азийн бүтээмжийн байгууллагатай хамтарч олон сайхан сургалтуудыг хийдэг. Түүний нэг болох Азийн бүтээмжийн байгууллагын 14 гишүүн орны дунд зохион байгуулагдсан Мэдлэгийн менежментийн ОУ-ын сургалтад монголоо төлөөлөн оролцоод ирсэн. Эдгээр боломжуудыг сургууль өгөхийг хүлээж суугаагүй, өөрийн хүчин чармайлтаар л олж авч ашигласан. Мөн нэг зүйлийг нэмж хэлэхэд залуу багш бидэнд ахмад туршлагатай багш нарын чиглүүлэг, дасгалжуулалт тун хэрэгтэй байдаг. Олон жил ажилласан, судалгаа шинжилгээний ажлын арвин туршлагатай профессоруудын хувьд залуучууддаа мэдлэг туршлагаа хуваалцах нь хомс. МУИС-ийн удирдлагын зүгээс багш нараа хөгжүүлэхийн тулд ахмад туршлагатай, чадварлаг багш нар залуучуудаа дасгалжуулж, өөрсдийн нөөц боломжоор мэргэжил мэдлэгийг нь дээшлүүлэх орчин нөхцөлийг бүрдүүлж, бодлогоор дэмжээд өгвөл үнэхээр үр дүнтэй, ач холбогдолтой ажил болно. Залуу багш нарын хувьд ч харилцан бие биенээсээ суралцаж, хамтран ажилладаг сүлжээ үүсгэх шаардлагатай гэж бодож явдаг. -Бусад орнуудын туршлагыг хуваалцаад явж байхад, хэрэгжүүлж болох санаа, сэдэл төрдөг байх? Хуваалцаж болох уу? - Монгол Улс мэдлэгт суурилсан Эдийн засагт шилжих зорилт тавьсан. Тэгвэл энэ зорилгод хүрэхийн тулд боловсрол, ШУ-ны салбарт ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийж, зөв менежменттэй ажиллах шаардлагатай. БНСУ-ын туршлагаас харахад их, дээд сургуулийн сургалтын орчин, багш нарын ажиллах нөхцөл боломжийг бүрэн бүрдүүлж өгсөн байдаг. Төр гэлтгүй хувийн хэвшил нь хүртэл хөрөнгө оруулалт хийж, хамтарч ажиллаж чадаж байна шүү дээ. Харин манайд энэ тогтолцоо бүрдээгүй гэж хэлж болох байх.  Бизнес байгууллагуудад мөнгө нь байна, харин их сургууль, эрдэм шинжилгээний байгуулагуудад мэдлэг нь байна. Тэд энэ сонирхлоо нэгтгэж, харилцан ашигтай ажиллах боломж нээлттэй. Төрийн зүгээс бол их, дээд сургуульд хөрөнгө оруулалт хийж, бодитойгоор хамтран ажиллаж буй бизнесийн байгууллагыг татвараас чөлөөлөх зэрэг зэргээр дэмждэг олон улсын туршлага байна. Ингэвэл зөвхөн оюутны сургалтын төлбөрөөр санхүүждэг асуудал ч шийдэгдэнэ. -Цаашдын зорилтоороо юу юу хийхээр төлөвлөж байна вэ? Цаашид их сургуулийн багшийн хувьд шинжилгээ, судалгааны ажилдаа түлхүү анхаарал хандуулж, докторын судалгааны ажлаа хамгаална. Мөн мэргэжлийн зөвлөх үйлчилгээний багт ажиллах, зөвлөх үйлчилгээний сонгосон чиглэлийн хүрээнд илүү мэргэших шаардлага бий. Шинэ хичээлүүдийнхээ хүрээнд гарын авлага, сурах бичиг гаргах төлөвлөгөөтэй байгаа. Түүнээс гадна Монголын бүтээмжийн төв болон Азийн бүтээмжийн байгууллагын төсөл хөтөлбөрүүдэд идэвхтэй оролцох, хамтран ажиллах зэрэг төлөвлөсөн ажлууд багагүй байна. - Эрдмийн их үйлсэд тань амжилтын дээдийг хүсье!  цааш унших →
Copyright © 2009 МУИС. All rights reserved.