Байгаль-Эх лицей ахлах сургуулийн сурагчид олон улсын тэмцээнд амжилттай оролцоод иржээ
           Байгаль-Эх лицей ахлах сургуулийн 11А ангийн сурагчид Д.Бямбасүрэн, Э.Мэндсайхан, Ч.Даваасамбуу, Б.Гантөмөр, Б.Мөнхсайхан нар 2012 оны 11 сарын 10-11 өдрүүдэд БНХАУ-н Сузуво (Suzhou) хотод болсон олон улсын рубик шооны аврага шалгаруулах тэмцээнд маш амжилттай оролцоод ирлээ. Б.Гантөмөр 3*3*3* төрөлд National Record(NR)-13.21;  National Average(NA)-15.96 Б.Мөнхсайхан 2*2*2 төрөлд NR-5.21;  4*4*4 төрөлд NR-2:03.27;   Нэг гараараа буюу One Handed 3*3*3 төрөлд NR-43.08   Э.Мэндсайхан 5*5*5 төрөлд NR-3:54.02   Д.Бямбасүрэн Feet 3*3*3 төрөлд NR-6:13.83 Ч.Даваасамбуу 2*2*2 төрөлд NA-6,56 амжилтуудыг тус тус үзүүлжээ. Олон орны дэлхийд данстай тамирчид оролцдог энэ том тэмцээнд анх удаа оролцоод ирлээ. Хятад улсын дэлхийн топ 50-д багтдаг хүчтэй өрсөлдөгчтэй өрсөлдсөн.  Энэ тэмцээн дээр “7*7*7cube”-н дэлхийн рекорд , “3*3*3 one handed”-н Азийн рекорд тус тус шинэчлэгдсэн нь чансаа өндөртэй тэмцээн болсныг харууллаа. Бид 2*2*2 ; 3*3*3 ; 4*4*4 ; 5*5*5 ; хөлөөрөө эвлүүлэх төрлүүдэд орж Монгол улсынхаа үндэсний рекорд (National Record); дундажуудыг тус тус шинэчлэн тогтоож Олон улсад бүртгүүлж чадсандаа их баяртай байна гэж сурагчид ярьсан юм. Дэлхийн Рубик шооны Холбооны вэб сайтад энэ холбоосоор орж дээрх мэдээллийн талаар сонирхож болно.  цааш унших →
“Хүний эрх – Монгол хүний үнэ цэнэ” нээлттэй хэлэлцүүлэгт ОУХС-ийн багш, оюутнууд оролцлоо
Жил бүрийн 12-р сарын 10-ны  Олон улсын Хүний эрхийн өдрөөр Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дэргэдэх  Иргэний танхимд  “Хүний эрх–Монгол хүний үнэ цэнэ” сэдвээр нээлттэй хэлэлцүүлэг болсон юм. Уг хэлэлцүүлэгт УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хороо, Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, Монгол улсын Ерөнхий сайдын ажлын алба хамтран оролцсоноос гадна Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газар, Нийслэлийн замын цагдаагийн газраас төлөөлөл оролцож мэдээлэл хийсэн бөгөөд МУИС-ийн ОУХС-ийн багш, оюутнуудын төлөөлөл тус хэлэлцүүлэгт идэвхитэй оролцож, хүний эрх, монгол хүний үнэ цэнийн талаар санал бодлоо солилцлоо.  цааш унших →
Р.ЭНХБАТ: МАТЕМАТИКЧ ХҮН ХУДАЛ ХЭЛЖ, ХУЛГАЙ ХИЙЖ ЛАВ ЧАДАХГҮЙ
  Манай математикчид багаараа Төрийн шагнал хүртлээ. Дэлхийн шинжлэх ухааны мэдээллийн ноён оргил, эрдэм шинжилгээний шинэ санаа, шидээвэр бүтээлүүдийг хэвлүүлдэг Германы “Сфрингер” сэтгүүлд Төрийн шагналт дөрвөлийн эмхтгэсэн бүтээл ном болон хэвлэгджээ. Энэ бол тэдний төрдөө үнэлүүлсний дараахан өнгөрсөн баасан гаригт тус хэвлэлийн газраас ирүүлсэн шинэ мэдээ. Дэлхийн толгой эрдэмтэд өөрийн сонирхсон чиглэлээр өндөр үнэ төлж, шимтэн судалдаг уг сэтгүүл монгол эрдэмтдийн бүтээлээр баяжсан нь энэ. Математикч багш, шавь дөрвийн нэг Төрийн соёрхолт, МУИС-ийн Математикийн хүрээлэнгийн захирал, доктор, профессор Р.Энхбатыг ярилцлагад урилаа. -Та математикч болох замаа хэрхэн тавьж байв? -Би дунд сургуульд байхын л математикт дуртай байсан. Наймдугаар анги хүртлээ Баян-Өлгийн хоёрдугаар арван жилд, 9-10 дугаар ангидаа Архангайн төвийн жилийн сургуулийг дүүргэсэн. Аав минь ажлын шуга маар Архангай руу шилжсэн. Аймгийн 10 жил математикийн сургалт сайтай, улсын болон олон улсын олимпиадад хүүхэд бэлддэг, математикийн сургалтаар улсдаа тэргүүлдэг сургууль байлаа. УИХ-ын гишүүн Р.Гончигдорж, “Эрдэнэт” үйлдвэрийн захирал Ч.Ганзориг нар манай сургуулийн улсын олимпиадын аваргууд байхгүй юү. Мөн Монгол Улсын боловсрол, шинжлэх ухааны салбарт олгодог 100 саяын шагналтан, академич Төмөрбат, Шинжлэх ухааны доктор, профессор Бямбажав гэж эрдэмтэн энэ сургуулийг төгссөн. БШУЯ-ны шилдэг бүтээлийн дэд байрын шагналт доктор, профессор Адъяасүрэн мөн энэ сургуулиас төрсөн. Тэр үеийг бодоход одоо боловсролын системийн өөрчлөлттэй холбоотойгоор манай сургууль энэ тогтолцоогоо алдаж байна. Ийм сургуульд сурсан нь миний мэргэжлээ сонгоход шууд нөлөөлсөн. Уг нь би наймдугаар анги төгсөхдөө инженер болъё гэж бодож байсан юм. Дунд сургуулиа дүүргээд Эрхүүгийн их сургуулийн Хэрэглээний математикийн ангид элсэн суралцаж, 1980 онд төгссөн. Намайг төгсөөд ирэхэд манай улсад хэрэглээний математи кийн салбар байгаагүй учир би 1990 он хүртэл ШУТИС-д багшилсан. 1987-1990 онд Эрхүүгийн их сургуульдаа док торын зэрэг хамгаалсан. Тэгээд 1991 онд МУИС-д хэрэг лээ ний математикийн салбар бий боло ход уриг даж ирсэн минь энэ. -Тэгэхээр хэрэглээний математик Их сургуульд шинэ салбар байх нь ээ? -Тийм ээ. Энэ салбарыг нээхэд тухайн үед Математик, компьютерийн сургуулийн захирал байсан доктор, профессор Тогмид багш гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Монгол Улсын нэртэй эрдэмтэн, хэрэглээний математикч, статистикч хүн л дээ. Тогмид багш намайг ШУТИС-иас Их сургууль руу урвуулсан. Орост докторын зэрэг хамгаалж ирээд ШУТИС-ийн одоогийн Математикийн сургуулийн захирлаар томилогдоод удааг үй байлаа. Мэргэжлээрээ ажиллахын тулд захирлын албан тушаалаас татгалзсан. 1991 оны хэрэглээний математикийн анхны ангийн анги удирдсан багшаар ажиллаж байлаа. -Та хэрэглээний математикийг энгийн үгээр тайлбарлаач? -Хэрэглээний математик гэдэг бол бусад салбар дахь математикийн хэрэглээ юм. Бусад салбар руу чиглэсэн математикийн чиглэлүүдийг хэрэглээний математик гэж нэрлэдэг. Төрийн шагнал авдаг бидний бүтээл мөн энэ чиглэлийнх. Энэ салбарт манай баг олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгдсөн бүтээл туурвисан. -Математик сэтгэлгээтэй хүмүүс шатарт хорхойтой байх юм. Гэхдээ таныг мэргэжлийн тамирчны хэмжээнд бэлтгэгдсэн шатарчин гэж дуулсан? -Би нэгдүгээр ангид орохдоо шатар тоглоод сурчихсан байсан. Аав шатар зааж өгсөн. Долдугаар ангидаа Баян-Өлгийн арван жилийн шатрын аварга болж билээ. Бас Эрхүүгийн их сургуулийн аварга. МУИС-ийн аварга хэчнээн ч удаа болов доо, тоогоо алдсан. Ул сын чанартай тэмцээнүүдэд жил алгасахгүй оролцдог. 2006 онд шатрын спортын мастер болсон. 2011 оны хурдан тоглолтын УАШТ-д 13-д, 2012 онд 17-д орсон. Тэгэхээр сүүлийн хоёр жилд улсдаа хурдан тоглолтын эхний 20-д багтах шатарчин болжээ. Би Москвад болсон тэмцээнд оролцож олон улсын чансаатай болсон. Энэ нь Дэлхийн шатрын холбоонд бүртгэлтэй тамирчин боллоо гэсэн үг. 2020 гэсэн чансаатай. Ирэх хоёрдугаар сард Москвад болох олон улсын тэмцээнд оролцож чансаагаа ахиулах бодолтой байна. -Олон улсын хэмжээний шатарчин хүн ялах нь тодорхой тэмцээнд оролцох дэмий юм биш үү, МУИС-ийнхаа бусад багш нарт боломж олговол яасан юм бэ? -Тэгж бодоод би нэг жил өнжсөн юм аа. Манайх сургуульд багш нарын багийн тэмцээн болдог. МУИС-ийн багш нар маш сайн шатарчин. Сүүлийн үед шинэ залуу багш нар гарч байна. Манай сургуульд алтан медалийн төлөө ширүүн өрсөлдөөн болдог учир би багаа аврахын тулд хамт олныхоо шахалтаар тэмцээнд ордог. -Шатар таны хообий юу? -Тийм ээ. Хообийгоос гадна шатар хүнийг хүмүүжүүлэх ач холбогдолтой. Тэсвэр хатуужил, бие даах чадварт сургадаг, логик сэт гэлгээг тодорхой хэмжээгээр хөгжүүлдэг. Мэргэжилтнүүд шатрыг шинжлэх ухаан, спорт, урлаг гэж үздэг. Тэмцээн уралдааныг эрхэмлэдэг нь спорт талаас нь, гүн гүнзгий анализ хийж байгаа хүмүүс бол шинжлэх ухаан талаас, уран сайхны бодлого бодож таашаал авч байгаа бол шатрыг урлаг талаас нь харж буй нь тэр. Би шатрыг спорт талаас нь харах дуртай. Шатрын их мастерууд шинжлэх ухаан талаас нь хардаг. 2010 онд Энэтхэгт болсон Дэлхийн математикчдын их хуралд оролцож байхад Энэтхэгийн иргэн, дэлхийн аварга Ананд 40 шатарчинтай зэрэг тоглолт хийсэн. Тэдний нэг нь би. Дэлхийн аварга шатарчинтай тоглосон өрөг минь спортын “Таван цагариг” сонинд гарч байлаа. Хообийгоо дагаад би спортын мастер Г.Чулуунтай хамтарч “Шатар ба шатрын математик”, орчуулагч Дүгэр гуайтай хамтарч дэлхийн аварга, домогт шатарчин “Боби Фишерийн шилдэг өрөгүүд” гэдэг номыг орчуулж гаргасан. Мөн Боби Фишерийн “Миний 275 хичээл” гэж шатрын анхан шат ны ном орчуулан, уншигчдадаа өргөн барилаа. -Та Монголын өндөр IQ-тэй хүмүүсийн нэгээр шалгарсан байдаг. Үүнийг ямар шалгуураар шалгасан хэрэг вэ? -IQ төвөөс Монголын өндөр айкюүтай найман хүнийг шалгаруулсан. Тэдний нэгээр шалгарсан. Ямар шалгуураар дүгнэснийг ёстой мэдэхгүй. Тэрийг IQ төвийн захирал, Дэмбэрэлээс асуувал дээр байх. -Төрийн шагнал хүртсэн бүтээл тань “Samsung”-ийн үйлдвэрт гар утасны технологид нэвтрэх гэж байгаа гэл үү? -Утасгүй сүлжээний технологийн оновчлолтой холбоотой судалгааны ажил маань саяхан хэвлэгдэн гарлаа. Энэ технологид бид “бараг шударга зарчим” гэсэн шинэ нэр томъёо гаргаж ирсэн. Утасгүй сүлжээ гэдэг бол бидэнд агаараар дамжиж байгаа мэдээлэл шүү дээ. Мессеж явуулах, мэдээлэл солилцох зэрэг бүгд тодорхой хэмжээний өртөгтэй, дэс дарааллаар орж ирнэ. Тэгэхээр зарим хэрэгчлэгчид мэдээлэл цаг тухайд нь очихгүй саатах бэрхшээл байдаг. Үүнийг аль болох хурдан шуурхай хүргэхэд “бараг шударга зарчим” хэрэг болох юм. Зарим хэрэглэгчид их хэмжээний мэдээлэл хэрэгтэй байхад, заримд нь бага багтаамжтай мэдээлэл хэрэгтэй байх жишээтэй. Ихийг шаардаж буй хүнд багыг өгвөл хэрэгцээг нь хангаж чадахгүй. Тэгэхээр их, бага мэдээлэл шаардаж байгаа хүмүүсийн мэдээллийн ачааллыг тэнц вэржүүлэх асуудал байгаа юм. Үүнийг цаана нь математик загвар хийж л шийднэ. Тэр нь миний квазигүдгэр программчлал гэсэн бүтээлд орсон математикийн теоромын үр дүнгээр дамжиж хэрэглээ болж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, онолын үр дүн практикт хэрэглээ болж бууж байна. Бид аргачлалыг хийгээд өгсөн болохоор одоо надаас үл хамаарах технологийн асуудал болж хувирсан. Аргачлалыг хэрэгжүүлдэг газар нь үйлдвэр. Би 2008 оноос БНСУ-ын Бусан хотод байдаг Инжегийн их сургуулийн зөвлөх профессороор ажиллаж байгаа. Энэ сургуульд хоёр улирал багшилсан. Жилд 2-3 удаа очиж лекц уншдаг. Миний гурван ном тэнд гарсан. Англи хэлээр мастер, докторын ангийн оюутнуудад хичээл заадаг, профессоруудтай нь хамтарч судалгаа хийдэг. Зөвлөх профессорынхоо эрх мэдлийг ашиглаад Инжегийн их сургуульд жилд 1-2 хүнийг тэдний зардлаар мэргэжил дээшлүүлнэ гэсэн гэрээтэй. Миний гурван оюутан тэнд докторантурт сурч байгаа. Монголоос таван хүн урт, богино хугацаагаар судалгааны ажил хийгээд ирсэн. Он гараад хоёр нь явах гэж байна. -Таны оюуны бүтээлийг ашиглаж байгаа учир “Samsung”-ийн үйлдвэр танаас зөвшөөрөл авна биз дээ? -Тэгэлгүй яах вэ, гарын үсэг зурж патентийн зөвшөөрөл өгдөг. Удахгүй үйлдвэрт хэрэгжээд инноваци болох байх. Гар утсанд гарч байгаа бэрхшээл саадыг онолын шугамаар шийдээд өгч байгаа юм. Мэдээлэл яагаад тэгш бус хуваарилагдаж байна вэ гэдгийг мэдээд яаж засах вэ гэсэн математик онолыг нь хийгээд өгсөн хэрэг. -Математикч хүн аливаа асуудалд мэргэжлийн үүднээс хандах тал байдаг уу? -Бидний хийж байгаа ажил дандаа зөв зүйлд тулгуурладаг. Аливаад дандаа зөвийг бат лан харуулж байдаг учраас бидний үйлдэл бас л зөв байх ёстой. Математикч хүн лав худал хэлж, хулгай хийж чадахгүй. Уг мэргэжлийнх нь хүмүүжил тэр. Тэгэхээр математикийн зарчим амьдралын минь зарчим болсон. -Танай хүүхдүүдээс аавынхаа мэргэжлийг өвлөсөн хүн байна уу? -Манайх гурван хүүхэдтэй. Том охин, хүү хоёр эдийн засагч. Бага охин Их сургуулийн хэрэглээний математикийн анги төгссөн. Мэргэжлээ сонгоход нь охиндоо хэрэглээний математикч мэргэжлийг санал болгосон л доо. “Энэ мэргэжил ирээдүйтэй, аль ч сал барт ажиллаж болно” гэж хэлсэн. Намайг Германд судалгааны ажлаар явж байхад охин минь сургуулиа төгсөөд, өөрөө ажлаа олчихсон байсан. Нэг банкинд Эрсдэлийн албанд ажилладаг. Энэ бол хөрвөх чадвартай мэргэжил. Хэрэглээний математикч хүн судлаач, багш, эдийн засагч ч хийж болно. Эхнэр маань мөн хэрэглээний математикч мэргэжилтэй. Бид хоёр Эрхүүгийн их сургуульд сурч байхдаа танилцсан. -Тэгвэл гэр бүлээрээ тоочин юм байна шүү дээ? -Мэдэхгүй ээ. (Инээв) -Монголын математикчид дэлхийн мэргэжил нэгтнүүддээ ямар түвшинд үнэлэгддэг бол? -Төрийн шагнал авсан бидний бүтээлийг хэрэглээний математикийн салбарт шинэ чиглэл, хандлагыг бий болгосон гэж дэлхийд үнэлсэн. Академич Т.Жанлав багш, түүний шавь О.Чулуунбаатар нар Ньютон төрлийн шинэ арга дээр тулгуурласан программ хангамжийг боловсруулж, олон улсын программын санд наймыг нэвтрүүлсэн. Олон улсад эдгээр бү тээлийг “Тооцон бодох физикт гарсан шинэ үзэгдэл” хэмээн дүгнэлээ. Хүүхдүүд олон улсын олимпиадаас алт, мөнгөн медаль авч байна. Судлаачид нь дэлхийн хэмжээний сэтгүүлүүдэд бүтээлээ хэвлүүлж, олон улсын хурлуудад уригдаж байна. Энэ нь Монголын математикийн салбарын хөгжил шинэ шатанд гарсны гэрч. Математикийн хүрээлэнгийн олон залуу эрдэмтэн өндөр хөгжилтэй орнуудад эрдмийн зэрэг хамгаалж байна. Ер нь манай математикчдын түвшин тун гайгүй шүү. Математикийн хүрээлэн, МУИС хамтраад ирэх долдугаар сарын 1-3-нд Монголдоо олон улсын математикчдын IV бага хурлыг зохион байгуулахаар бэлтгэж байна. Энэ хуралд дэлхийд нэртэй эрдэмтэд оролцох мэдүүлгээ өгсөн. Манайхаас их сургуулиудын математикийн багш нар, судлаачид, банкныхан гээд олон хүн хуралд оролцож, хэрэглээний математикийн салбарт бий болсон ололт, амжилтууд, эрдэм шинжилгээний үр дүнтэй танилцана. Олон улсын хурлыг эх орондоо зохион байгуулахад математикийн шинжлэх ухааны салбарт гарсан шинэ мэдлэг, мэдээллийг манай залуу судлаачид, мэргэжилтнүүд олон монгол хүн авах ихээхэн ач холбогдолтой. Хэрэглээний математикийн олон улсын тав дахь хурал Бээжинд болж байна. Р.Энхбат багш энэ хуралд хоёр шавьтайгаа оролцож байгаа. Тэрбээр уг хурлыг зохион байгуулах хорооны гишүүнээр томилогд соноос гадна Германы профессор Гревактай хамтарсан судалгааныхаа ажлыг дэлхийн тоочдод илтгэнэ. Хурлын “Глобал оптимизаци” гэсэн тусгай секцийг удирдаж ажиллуулна гээд олон улсын математикчдын хуралд Р.Энхбат багшийн үүрэг оролцоо их ажээ. Эх сурвалж: ” Өнөөдөр ” сонин 2012-12-07№283  цааш унших →
ББС-ийн багш, доктор Б.Батжаргал шилдэг залуу эрдэмтний шагнал хүртлээ
Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академи нь Дэлхийн гуравдагч орнуудын Шинжлэх ухааны Академийн залуу эрдэмтдийн шагналыг жил бүр зарлан  урамшуулдаг уламжлал тогтсон билээ. Энэ жил физик ба  химийн чиглэлээр сонгон шалгаруулснаас  Химийн чиглэлийн шагналын эзнээр  МУИС-ийн ББС-ийн Биохими, биоорганик химийн тэнхимийн эрхлэгч, доктор Б.Батжаргал шалгарчээ.  Түүний эх орныхоо  болон Дэлхийн химийн шинжлэх ухаанд оруулсан хувь нэмрийг нь өндрөөр үнэлэн Дэлхийн гуравдагч орнуудын Шинжлэх ухааны Академ  (TWAS)-иас олгодог ШИЛДЭГ ЗАЛУУ СУДЛААЧ шагналын 2012 оны эзнээр тодруулсан  байна. Доктор Б.Батжаргалдаа цаашдын эрдэм судлалын ажилд нь өндөр амжилт хүсэн ерөөе.  цааш унших →
Хятадын Баруун Хойтын Үндэстний Их Сургуультай хамтын ажиллагааны гэрээ байгууллаа
Өчигдөр Хятадын Баруун Хойтын Үндэстний Их Сургуулийн төлөөлөгчид  Монгол Улсын Их Сургуульд айлчиллаа. Айлчлалын хүрээнд тус сургуулийн дэд захирал Ванг Заши, Төгсөлтийн дараах сургуулийн албаны дарга Вэн Инг, Монгол хэл, соёл судлалын сургуулийн захирал Эрдэнэбилэг, Нийгмийн шинжлэх ухааны албаны дарга Дуан Шиаочианг, Соёлын сургуулийн захирал Лию Жиэ, Гэсэр судлалын институтын захирал Нин Мэй нарыг МУИС-ийн захирал С.Төмөр-Очир хүлээн авч уулзан хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурлаа. Өмнө жилүүдэд хоёр сургууль монгол судлалын чиглэлээр хамтран ажиллаж байсан бөгөөд цаашдаа ч энэхүү чиглэлээ улам гүнзгийрүүлэн ажиллах тал дээр түлхүү анхаарахаа илэрхийлж байв. Мөн хоёр сургууль хоорондын албан ёсны хамтын ажиллагаа эхлүүлж буй энэхүү үйл ажиллагаанд МУИС-ийн гадаад харилцаа хамтын ажиллагаа эрхэлсэн дэд захирал А.Галтбаяр, Эдийн засаг, хөгжлийн бодлогын асуудал эрхэлсэн дэд захирал Б.Даваасүрэн, МХСС-ийн захирал Ж.Баянсан, ГХСС-ийн захирал Д.Бадмаанямбуу, МСХ-ийн захирал Ж.Бат-Ирээдүй, НШУС-ийн ЭНБД Ж.Төртогтох нар оролцон цаашдын үйл ажиллагааны талаар санал солилцлоо. Энэхүү хамтын ажиллагааны гэрээний хүрээнд хоёр сургууль эрдэм шинжилгээ, багш оюутан солилцоо, урт болон богино хугацааны судлаач солилцох, эрдэм шинжилгээний төсөл хамтран гүйцэтгэх, сурах бичиг хамтран боловсруулах болон бусад хамтын ажиллагааг дэмжин өргөжүүлэх юм. Гэрээ 5 жил хүчин төгөлдөр байна. Баруун Хойтын Үндэстний Их Сургууль нь 1950 онд байгуулагдсан Хятадын ууган үндэстний их сургууль юм.    цааш унших →
Дорно дахины судлалын олон улсын хурал боллоо
      Польшийн нэрт монголч эрдэмтэн Владислав Котвичийн дурсгалд зориулсан Дорно дахин судлалын эрдэм шинжилгээний гуравдугаар бага хурал “Азийн хэл  соёлын судалгаа шинжилгээ” нэрийн дор Польшийн эртний нийслэл Краков хотноо өнгөрсөн сарын 15-17 нд Польшийн Урлаг, Шинжлэх ухааны академид боллоо.  Хуралд Польш, Монгол, ОХУ, ХБНГУ, АНУ, Их Британи, БНХАУ, Япон, Унгар, Энэтхэг зэрэг орны дорно дахин болон монголын судлалын эрдэмтэд оролцож  дорно дахин судлалын олон асуудлаар илтгэл хэлэлцүүлсэн байна. Тус олон улсын хуралд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж, илгээлт ирүүлснийг Монгол Улсаас Польш Улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд А.Ганбаатар уншиж, гардууллаа. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн илгээлтэд “Та бүхэнд нарлаг Монгол орноос чин сэтгэлийн мэндчилгээ дэвшүүлье. Өлзий учрал бүрдсэн  энэ сайхан өдөр олон улсын эрдэмтэн мэргэд Польш Улсын эртний нийслэл Краков хотноо хуран чуулж, оюуны цэцээ шалган сорьж байгаа нь дорно дахины судлал, түүний дотор монгол судлалыг хөгжүүлэх үйлст чухал ач холбогдолтой  арга хэмжээ болж байна. Шинжлэх ухаан гэдэг үнэхээр нийт хүн төрөлхтөний  тусын төлөө үйлчилдэг  агуу их хүчин зүйл билээ. Польшийн нэрт  монголч эрдэмтэн, профессор Владислав Котвичийн Монгол оронд ирж судалгаа шинжилгээний ажлаа эхлүүлсний 100 жилийн ойд зориулж уг эрдэм шинжилгээний хурлыг хийж буйд  гүн талархал илэрхийлье.” хэмээн дурджээ. Орос, Польшийн дорно дахин судлаач, монголч эрдэмтэн, Оросын, Польшийн шинжлэх ухааны академийн гишүүн, Польшийн дорно дахины нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч асан В.Котвич бээр 1872 оны 3-р сарын 20 нд Оссовие тосгонд мэндэлж, 1944 оны 10 дугаар сарын 3 нд насан өөд болжээ.  В.Котвич 1895 онд Санкт Петербургийн Их сургуулийг төгсөж, монгол, манж, халимаг хэл зааж, халимагийн нутгийн аялгуунуудыг нарийн судласан эрдэмтэн бөгөөд  1923-40 онд Львовын Их сургуулийн дорно дахины тэнхимийн эрхлэгч байлаа. Түүний 1902 онд бичсэн “Монгол хэлний хэлзүйн лекцүүд”, 1905 оны “Халимаг оньсого ба зүйр сэцэн үг”, 1917 оны “Эрдэнэ зуугийн монгол сурвалж” зэрэг бүтээл нь дэлхийн монгол судлалд алдартай билээ. Тэрбээр 1912 он буюу яг өнөөгөөс 100 жилийн өмнө Монгол оронд эрдэм шинжилгээний экспедиц зохион байгуулсан бөгөөд түүний Польшийн урлаг шинжлэх ухааны академид хадгалагдаж байгаа энэ чухал материал архивын хэрэглэгдэхүүнийг хурлын үеэр үзэсгэлэн нээж, түүний архивт хадгалагдаж буй бүтээлүүдээр хийсэн Польш, Монгол, Японы эрдэмтэдийн хамтран бүтээсэн “In the Heart of Mongolia: 100th Anniversary of W.Kotwicz’s Expedition to Mongolia in 1912” номын нээлтийг хийсэн байна. Тус номыг Польшийн монголч эрдэмтэн Жерзи Тулисов, Агата Барежа-Старзинская, Японы монголч эрдэмтэн Осаму Иноүе нар бүтээжээ. Тус хуралд МУИС-ийн Монгол судлалын хүрээлэнгийн гүйцэтгэх захирал Ж.Бат-Ирээдүй оролцож, илтгэл хэлэлцүүлсний зэрэгцээ, ОХУ-ын Москвагийн Хүмүүнлигийн ухааны сургууль, Санкт Петербургийн Их Сургуулийн Монгол-Төвд хэлний тэнхим, Унгарын Өтвөш Лорандын Их Сургуулийн Дорно дахины судлалын тэнхим, Варшавын Их Сургуулийн дорно дахины тэнхимийн удирдлагуудтай уулзаж хамтран ажиллах, эрдэм шинжилгээний төсөл хэрэгжүүлэх, багш, оюутан солилцох талаар хэлэлцээ хийжээ.  цааш унших →
“Бичил ертөнцийн нууцыг нээгч” тэмцээн боллоо
Өнгөрсөн сарын 30-ны өдөр ББС-ийн Микробиологийн тэнхимээс 1 ба 2-р ангийн  оюутнуудын дунд  жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг танин мэдэхүйн хөгжөөнт “Бичил ертөнцийн нууцыг нээгч” тэмцээн 9 дэх удаагаа амжилттай болж өндөрлөлөө. Биологийн чиглэлээр суралцаж байгаа оюутнуудын микробиологийн шинжлэх ухааны тухай мэдлэгийг дээшлүүлэх, байгаль орчныг хамгаалахад оюутны оролцоог нэмэгдүүлэх, ёс зүйн төлөвшил олгох, чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрүүлэх, багаар ажиллах чадвар болон хувийн зохион байгуулалтаа сайжруулахад чиглэгдсэн энэхүү тэмцээний зорилго оршдог энэхүү тэмцээний хувьд энэ жил МУИС-ийн 70 жил, Микробиологич мэргэжилтэн бэлтгэсний 30 жилийн ойн баяртай давхцаснаараа онцлогтой болсон юм. Мөн Микробиологийн 3, 4-р ангийн оюутнууд тэмцээний өмнө Микробиологийн шинжлэх ухаан болон Микробиологич мэргэжлийг сурталчилах хоёр өдрийн өдөрлөг зохион байгуулсан бөгөөд  өдөрлөгийн үеэр оюутнууд мэргэжлээ сурталчилсан ханын сонин гаргаж, видео кино үзүүлж, тараах материал бэлтгэн 1, 2 – р ангийн оюутнуудад болон Ерөнхий боловсролын зарим сургуулиудад танилцуулга хийжээ. “Бичил ертөнцийн нууцыг нээгч” тэмцээн нь багуудын мэндчилгээ, асуулт хариултын уралдаан, мэргэжлийн холбогдолтой зураг тайлбарлах, үгийн сүлжээ бөглөх, үзэгчдийн дундах тэмцээн зэргээр 10 баг оролцож оюун ухаан, авъяас чадвараа сорьсноос: 1-р байр:   Биотехнологийн 2-р ангийн “Зулын гол” баг 2-р байр:  Биотехнологийн 1-р ангийн “Вирион” баг 3-р байр: Экологи, байгаль хамгаалалын 2-р ангийн “Microbes” баг тус тус  шалгарч шилжин явах цом, өргөмжлөл, үнэ бүхий зүйлээр шагнуулсан юм. Үзэгчдийн дундах тэмцээнд ЭМШУИС-ийн оюутан түрүүлж, Б.Даваадоржийн “Орчин үеийн Биотехнологи” номоор шагнуулав. Мөн тэмцээний үеэр энэхүү тэмцээний хошой аварга, шилжин явах  цомын эзэн “BIO-IQ” багийнхан, Микробиологич мэргэжлээр төгсөгчид, тус тэнхимтэй хамтран ажилладаг ШУТИС, ШУА-ийн Биологийн хүрээлэн, ШУҮ-ийн МонХимо ХХК, Улсын болон Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын лаборатори зэрэг байгуулагуудын  төлөөлөгчид хүрэлцэн ирж нийт оролцогчдод мэндчилгээ дэвшүүлсэн юм. Тус тэмцээнийг 9 дэх удаагаа ивээн тэтгэж буй  Д.Ариунаа захиралтай Шинжлэх Ухаан үйлдвэрлэлийн Мон-Химо компани, Биологи, Биотехнологийн сургуулийн захирал Н.Батхүү  болон Гэгээ цогцолбор сургуулийн захирал С.Туяагэрэл нарт тэмцээнд оролцсон нийт багш, оюутнуудынхаа өмнөөс талархал илэрхийлье.          цааш унших →
Боловсролын хуульд орсон өөрчлөлтийн талаар
Боловсролын тухай хуулийн 43-р зүйлд Боловсролын харилцаанд оролцогчдын нийгмийн баталгааны тухай заасан байдаг. 2002 онд батлагдсан Боловсролын тухай хуулийн 43.1.4-д заасныг 2012 оны 5 дугаар сарын 9-нд  “… бүх шатны сургууль, цэцэрлэгт энэ хуулийн 43.1.2-т заасан албан тушаалд 25 ба түүнээс дээш жил ажилласан иргэн өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгоход 24 сарын, үүнээс сум тосгон багийн сургууль, цэцэрлэгт 10 ба түүнээс дээш жил ажилласан бол 36 сарын үндсэн цалинтай тэнцэх хэмжээний нэг удаагийн мөнгөн тэтгэмжийг төрийн албан хаагчийн цалингийн сүлжээг баримтлан улсын төсвөөс өмчийн хэлбэрийг үл харгалзан ажиллаж байгаа байгууллагаар нь дамжуулан олгох”  гэж өөрчлөн найруулжээ. Үүний дараа 2012 оны 10 дугаар сарын 26-нд мөн хуулийн 43.1.4-т заасныг  “… төрийн болон орон нутгийн өмчийн мэргэжлийн сургалт – үйлдвэрлэлийн төв, ерөнхий боловсролын сургууль, цэцэрлэгт энэ хуулийн 43.1.2-т заасан албан тушаалд 25 ба түүнээс дээш жил ажилласан бол 36 сарын үндсэн цалинтай нь тэнцэх хэмжээний нэг удаагийн мөнгөн тэтгэмжийг төрийн албан хаагчийн цалингийн сүлжээг баримтлан улсын төсвөөс ажиллаж байгаа байгууллагаар нь дамжуулан олгох…” гэж өөрчлөн найруулсан байна. Энэхүү хуулийг 2013 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөхөөр хуульчилсан байна.  цааш унших →
2011-2012 оны хичээлийн жилд МУИС төгсөгчдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн судалгаа гарлаа
МУИС-ИЙН 2011-2012 ОНЫ ХИЧЭЭЛИЙН ЖИЛД ТӨГСӨГЧДИЙН ХӨДӨЛМӨРИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ ДЭХ ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЛТИЙН БАЙДАЛ   Монгол улсын их сургуулийн 2011-2012 оны хичээлийн жилд төгсөгчдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн байдлыг 2012-оны 11-дугаар сарын 06-ны байдлаар тодорхойлохын тулд МУИС-ийн бүрэлдэхүүн сургууль болох ОУХС, ББС, ГХСС, НШУС, ФЭС, ХЗС, ХС, ХХИС, ЭЗС, МТС, МХСС гэсэн 12 сургуулийн бакалаврын өдрийн ангийн төгсөгчдийн ажил эрхлэлтийн бүртгэл судалгааг ашигласан. Мэдээллийн санд боловсруулалт хийхдээ судалгааны анкет боловсруулалтын аргаар мэдээллийн SPSS програм дээр нэгтгэж боловсрууллаа. Судалгаанд төгсөгчдийн хүйсийн болон ажил эрхлэлтийн байдлын мэдээллийг оруулсан бөгөөд ажил эрхэлж буй болон ажил эрхлээгүй байгаа шалтгаан, хүчин зүйлийг тодорхойлох асуулт оруулсан болно. Судалгааны түүвэр нь МУИС-ийн 12 бүрэлдэхүүн сургууль бүрийн төгсөгчдийн талаас илүү хувийг (50,6%) хамарсан бөгөөд энэ нь нийт төгсөгчдийн олонлогийг төлөөлөх бүрэн боломжтой юм. Судалгаанд нийт 12 сургуулийн 1893 төгсөгч хамрагдсан бөгөөд үүнээс 25.7% нь эрэгтэй, 58.0% нь эмэгтэй, үлдсэн 16.3% нь асуулгын хуудсан дээр хүйсээ бичээгүй байна. Зураг 1: Судалгаанд хамрагдсан төгсөгчид /хүйсээр/   МУИС-ийн 2011-2012 оны хичээлийн жилд төгсөгчдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн байдлыг авч үзэхэд судалгаанд оролцогчдын 48.7% нь ажил хөдөлмөр эрхэлж байна. Судалгаанд оролцогчдын 31.7% нь ажил хөдөлмөр эрхлээгүй ба тэдгээрийн 34.0% нь магистрантурт болон өөр чиглэлээр суралцаж байна.   Зураг 2: Судалгаанд хамрагдсан оюутнуудын хөдөлмөр эрхлэлт /хувиар/ Үзүүлэлтээс харахад ажил эрхлээгүй байгаа шалтгааны зонхилох хэсгийг магистрантурт суралцах шалтгаан эзэлж байгаа нь өмнөх оны судалгаатай ойролцоо үзүүлэлттэй байна.   Зураг 3: Судалгаанд хамрагдсан төгсөгчдийн хөдөлмөр эрхлэлт /сургуулиар, хувиар/ Тайлбар:Зарим сургуулиуд хөдөлмөр эрхлэлт өндөр юм шиг харагдаж байгаа боловч энэ нь төгсөгчдийн судалгааг явуулахдаа зөвхөн хөдөлмөр эрхэлж байгаа төгсөгчдийн судалгааг явуулсан байх магадлалтай юм.   Дээрх графикаас харахад ББС-ийн төгсөгчид болон МТС–ийн төгсөгчид төгсөөд хүлээлтийн хугацаа багатайгаар ажил эрхэлж байгаа нь харагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл эдгээр оюутнуудын хувьд ижил хугацаанд буюу 2012 оны 6 сард төгсөөд хүлээлтийн хугацаа 0 – 5 сарын хугацаанд ажилд орсон нь нэлээд өндөр үзүүлэлт юм. Ажил эрхлээгүй байгаа оюутны эзлэх хувиар ОУХС болон ХС-иуд илүү байгаа нь цаашид энэ салбар сургуулиудад хөдөлмөр зуучлах болон хөдөлмөр эрхлэлтийн судалгааг нарийвчлан хийх шаардлагатайг харуулж байна. Төгсөгчдийн ажлын байр (өмчийн хэлбэрээр). Төгсөгчдийн ажлын байрыг өмчийн хэлбэрээр харвал 20.0 хувь нь төрийн болон төрийн өмчийн байгууллагад, 57.8 хувь нь хувийн өмчийн аж ахуйн нэгж, компанид, 6.0 хувь нь хувиараа хөдөлмөр эрхэлж байна. Зураг 4: Судалгаанд хамрагдсан ажил эрхэлж байгаа төгсөгчдийн ажлын байр, өмчийн хэлбэр /хувиар/ Мөн төгсөгчдийн хувийн өмчийн салбарт ажилд орсон хувь өндөр байгаа нь төрийн өмчийн аж ахуйн нэгж, албадуудад 2 жилийн мэргэжлийн туршлага шаарддагтай холбоотой байж болно. Сургууль тус бүрээр нь харвал харилцан адилгүй байгаа бөгөөд ОУХС, ББС, ХЗС-ийг төгссөн төгсөгчид төрийн өмчийн байгууллагад ажиллах нь их байдаг бөгөөд НШУС болон МХСС- ийн төгсөгчид төрийн өмчийн аж ахуйн нэгж байгууллагад ажиллах нь их байна. Хүснэгт 1: Судалгаанд хамрагдсан ажил эрхэлж байгаа оюутнуудын ажил эрхэлж байгаа байгууллага, өмчийн хэлбэр, сургуулиар Сургууль Ажил эрхэлж буй байгууллага Төрийн төсвийн байгууллага Төрийн өмчийн аж ахуйн нэгж байгууллага Хувийн өмчийн аж ахуйн нэгж байгууллага Төрийн бус байгууллага Олон улсын байгууллага Хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг Гадаадын хөрөнгө оруулалттай  байгууллага Бусад Тодорхойгүй Нийт ОУХС 25.6% 7.0% 34.9% 4.7% 11.6% 7.0% 7.0% 0.0% 2.3% 100.0% ББТС 25.6% 32.6% 37.2% 0.0% 2.3% 2.3% 0.0% 0.0% 0.0% 100.0% ГХСС 7.6% 6.1% 57.6% 3.0% 3.0% 4.5% 15.2% 0.0% 3.0% 100.0% НШУС 10.4% 18.3% 40.0% 7.8% 1.7% 8.7% 1.7% 6.1% 5.2% 100.0% ФЭС 16.9% 14.3% 55.8% 0.0% 0.0% 5.2% 5.2% 0.0% 2.6% 100.0% ХЗС 21.6% 15.7% 51.0% 0.0% 2.0% 0.0% 5.9% 0.0% 3.9% 100.0% ХС 7.6% 0.0% 82.4% 0.8% 0.8% 5.9% 0.8% 0.8% 0.8% 100.0% ХХИС 0.0% 0.0% 1.4% 0.0% 0.0% 16.2% 0.0% 0.0% 82.4% 100.0% ЭЗС 3.2% 1.1% 89.2% 0.0% 0.5% 3.2% 2.7% 0.0% 0.0% 100.0% МТС 14.5% 9.1% 52.7% 5.5% 0.0% 10.9% 7.3% 0.0% 0.0% 100.0% МХСС 6.2% 25.0% 59.4% 2.1% 1.0% 3.1% 1.0% 1.0% 1.0% 100.0% Бүгд 10.0% 10.0% 57.8% 2.1% 1.5% 6.0% 3.6% 1.0% 8.2% 100.0%   Хөдөлмөрийн зах зээл дээр хувийн хэвшлийн томоохон компанид ажиллагсадын эзлэх хувь өндөр байгаа нь харагдаж байна. Энэ нь хөдөлмөрийн зах зээл дэх нийт ажлын байрны ихэнх хувийг хувийн хэвшлийн байгууллага эзэлдэгтэй мөн нэг талаар холбоотой байж болно. Судалгаанд оролцогчдын 28.2 хувь нь буюу нийт ажил эрхэлж байгаа төгсөгчдийн 57.8 хувь нь хувийн хэвшлийн компанид ажиллаж байхад нийт судалгаанд оролцогчдын 9.8 хувь нь буюу нийт ажил эрхэлж байгаа төгсөгчдийн 20.0 хувь нь төрийн болон төрийн өмчийн байгууллагад ажиллаж байна. Нийт судалгаанд оролцогчдын 48.7 хувь нь хөдөлмөр эрхэлж байгаа бөгөөд эдгээрийг ямар ажил хийж байгаагаар нь задлан харвал төгсөгчдийн тал хувь нь мэргэжилтэн хийж байна. Энэ нь сургууль төгсөгчидийн ажлын байрны чанар өндөр байгааг харуулж байна. Зураг 5: Судалгаанд хамрагдсан ажил эрхэлж байгаа төгсөгчдийн ажил эрхлэлт, ажил мэргэжлээр, хувиар   Хүснэгт 2: Судалгаанд хамрагдсан ажил эрхэлж байгаа оюутнуудын ажил эрхлэлт, ажил мэргэжлээр, сургуулиар   Ажил мэргэжил Менежер Мэргэжилтэн Техникч болон туслах/дэд мэргэжилтэн Контор, үйлчилгээний ажилтан Худалдаа, үйлчилгээний ажилтан Хөдөө аж ахуй, ой, засаг агнуурын ажилтан Суурин төхөөрөмж машин механизмын операторч, угсрагч Энгийн ажил мэргэжил Тодорхойгүй Нийт ОУХС 27.9% 14.0% 2.3% 37.2% 4.7% 0.0% 0.0% 0.0% 14.0% 100.0% ББТС 2.3% 58.1% 4.7% 18.6% 0.0% 4.7% 0.0% 2.3% 9.3% 100.0% ГХСС 24.2% 22.7% 1.5% 19.7% 3.0% 0.0% 0.0% 22.7% 6.1% 100.0% НШУС 7.8% 31.3% 6.1% 6.1% 2.6% 0.0% 0.0% 0.0% 46.1% 100.0% ФЭС 0.0% 68.8% 15.6% 2.6% 0.0% 0.0% 0.0% 1.3% 11.7% 100.0% ХЗС 0.0% 60.8% 5.9% 21.6% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 11.8% 100.0% ХС 26.9% 37.0% 2.5% 4.2% 18.5% 0.0% 0.0% 1.7% 9.2% 100.0% ХХИС 2.7% 66.2% 5.4% 0.0% 1.4% 0.0% 0.0% 0.0% 24.3% 100.0% ЭЗС 21.6% 57.3% 6.5% 1.1% 9.2% 0.0% 0.5% 0.0% 3.8% 100.0% МТС 3.6% 30.9% 45.5% 0.0% 0.0% 0.0% 9.1% 0.0% 10.9% 100.0% МХСС 7.3% 61.5% 4.2% 10.4% 3.1% 0.0% 0.0% 1.0% 12.5% 100.0% Total 13.1% 47.7% 8.0% 8.0% 5.4% 0.2% 0.6% 2.2% 14.7% 100.0%                         ОУХС, ГХСС-ийн төгсөгчид менежер хийх нь бусад сургуулиудаасаа илүү байгаа нь сүүлийн үеийн компаниуд ажилтан шалгаруулж авахдаа гадаад хэлний мэдлэгийг чухалчилдаг болсонтой холбоотой. ОУХС-ын хувьд төгссөн төгсөгчдийн 1/3 хувь нь л ажилд орсон бөгөөд ажилд орсон төгсөгчдийн хувьд менежер болон контор үйлчилгээний ажилд орж байна. ФЭС, МХСС, ХЗС-ийн төгсөгчид мэргэжилтнээр ажилд орох нь бусад сургуулиудаас илүү байна.   Судалгаанд оролцогчдын 31.7 хувь нь ажил эрхлээгүй байгаа ба эдгээр төгсөгчдийг ажил эрхлэхгүй байгаа шалтгаанаар авч үзвэл ажлын байр хомс, жирэмсэн, хүүхэд төрүүлсэн ба суралцаж буй шалтгаан дийлэнх байна. Зураг 6: Судалгаанд оролцогчдын хөдөлмөр эрхлэхгүй байгаа шалтгаан, хувиар Мөн дөнгөж төгссөн төгсөгчдийн хувьд ажил хайж байгаа шалтгаан зонхилж байгаа нь хүлээлтийн хугацаатай холбоотой юм. Нөгөө талаар судалгаанаас харахад ХС, ХЗС, ЭЗС, НШУС зэрэг сургуулиудын хувьд ажил хайж байгаа үзүүлэлт харьцангуй өндөр байгаа нь тухайн сургуулиудын төгсөгчдийн тоо хөдөлмөрийн зах зээл дээрх эрэлтийн тооноос хамаагүй өндөр байгаатай шууд холбоотой юм. Хүснэгт 3: Судалгаанд оролцогчдын хөдөлмөр эрхлээгүй байгаа шалтгаан, сургуулиар   Ажил эрхлэхгvй байгаа шалтгаан Ажил хайж байгаа Магистарт сурч байгаа Өөр чиглэлээр сурч байгаа, дахин сурч байгаа Жирэмсэн, хүүхэд төрүүлсэн Гадаадад амьдарч байгаа Ажлын хариу хүлээж байгаа Бусад Тодорхойгүй Total ОУХС 0.0% 15.5% 21.1% 19.7% 15.5% 23.9% 4.2% 0.0% 100.0% ББТС 0.0% 0.0% 50.0% 50.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 100.0% ГХСС 0.0% 49.1% 24.5% 11.3% 13.2% 0.0% 1.9% 0.0% 100.0% НШУС 31.1% 29.7% 12.2% 12.2% 4.1% 0.0% 1.4% 9.5% 100.0% ФЭС 12.2% 17.1% 12.2% 24.4% 2.4% 2.4% 0.0% 29.3% 100.0% ХЗС 44.1% 23.5% 2.9% 11.8% 0.0% 0.0% 0.0% 17.6% 100.0% ХС 37.3% 3.4% 9.3% 25.4% 2.5% 3.4% 1.7% 16.9% 100.0% ХХИС 2.7% 27.0% 5.4% 29.7% 0.0% 8.1% 2.7% 24.3% 100.0% ЭЗС 38.5% 3.8% 25.6% 9.0% 3.8% 5.1% 2.6% 11.5% 100.0% МТС 35.3% 0.0% 17.6% 0.0% 5.9% 11.8% 29.4% 0.0% 100.0% МХСС 21.9% 13.7% 30.1% 32.9% 0.0% 0.0% 1.4% 0.0% 100.0% Total 23.3% 16.8% 17.2% 19.5% 4.8% 5.2% 2.7% 10.5% 100.0%   Нийт хөдөлмөр эрхлээгүй байгаа төгсөгчдийн 23.3 хувь нь ажил хайж байгаа бөгөөд тодорхойгүй гэсэн хариултыг ФЭС–ийн төгсөгчид хамгийн их өгсөн нь цагийн ажил эрхлэлт болон бусад шалтгаантай холбоотой байж болох талтай.   ДҮГНЭЛТ Өмнөх оныхтой харьцуулахад ажлын байртай болсон төгсөгчдийн тоо  1.3 хувиар буурсан үзүүлэлттэй байна. Ажил эрхлэлтийн байдлаар  судалгаанд оролцогсдын зонхилох хэсэг нь эрдмийн зэрэг ахиулах болон өөр чиглэлээр суралцаж байна, энэ нь төгсөгчдийн мэргэжлийн чиглэл дээшлүүлэх эрмэлзлэл өсөн нэмэгдэж байгааг харуулж байна. Хөдөлмөрийн зах зээл дээр хувийн хэвшлийн томоохон компанид ажиллагсадын эзлэх хувь өндөр байгаа нь харагдаж байна. Энэ нь хөдөлмөрийн зах зээл дэх нийт ажлын байрны ихэнх хувийг хувийн хэвшлийн байгууллага эзэлдэгтэй холбоотой бөгөөд нөгөө талаар төгсөгчдөд төрийн өмчийн аж ахуйн нэгж болон албанд ороход ажлын туршлагын шалгуур зохимжгүй байгааг харуулж байна. Судалгаанд оролцогчдын 28.2 хувь нь буюу нийт хөдөлмөр эрхэлж байгаа төгсөгчдийн 57.8 хувь нь хувийн хэвшлийн компанид ажиллаж байхад нийт судалгаанд оролцогчдын 9.8 хувь нь буюу нийт хөдөлмөр эрхэлж байгаа төгсөгчдийн 20.0 хувь нь төрийн болон төрийн өмчийн байгууллагад ажиллаж байхад  6.0 хувь нь хувиараа хөдөлмөр эрхэлж байна. Судалгаанд оролцогчдын 31.7 хувь нь хөдөлмөр эрхлээгүй байгаа ба эдгээр төгсөгчдийг хөдөлмөр эрхлээгүй байгаа шалтгаанаар авч үзвэл ажлын байр хомс, жирэмсэн, хүүхэд төрүүлсэн ба суралцаж буй шалтгаан дийлэнх байна. Мөн нөгөө талаар ажил хайж байгаа төгсөгчдийн тоо дан үзүүлэлтээр тэргүүлж байгаа нь ажилд ороход ажил олгогчийн зүгээс тавигддаг зарим шалгуур дөнгөж төгссөн оюутнуудад өөрсдөөс нь шалтгаалахгүйгээр өндөр тавигдаж байгааг харуулж байна. Энэ нь ажилласан жилийн туршлага, магистрын зэргийн шалгуур зэргийг хамруулж ойлгож болно. Өмнөх оны судалгаатай харьцуулахад энэ жил мөн л МТС, ББС, ФЭС зэрэг сургуулиуд төгсөгчдийн ажил эрхлэлтийн байдлаар тэргүүлж байгаа нь хөдөлмөрийн зах зээлд Уул уурхай, Үйлдвэр, Мэдээлэл технологийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг хувийн хэвшлийн байгууллагуудын мэргэжилтний эрэлт хэрэгцээ их хэвээр байгааг харуулж байна.     ОЮУТАНД ҮЙЛЧЛЭХ ТӨВ 2012 оны 11 дугаар сар 25  цааш унших →
Биологийн олон янз байдлын зун, намрын сургалтыг зохион байгууллаа
МУИС-ийн Биологи, Биотехнологийн сургуулийн Экологиийн тэнхим  2011 оноос эхлэн Германы олон улсын хамтын ажиллагааны нийгэмлэгийн (GIZ) санхүүгийн дэмжлэгээр биологийн олон янз байдлын зуны сургалтыг тус нийгэмлэгтэй хамтран зохион байгуулж байна. Энэхүү хамтын ажиллагааны хүрээнд 2012 оны 6-р сарын 29-нөөс 7-р сарын 9-ний хооронд Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын нутагт харьяалагдах “Түнхэл” судалгааны сууринд “Биологийн олон янз байдал” сэдвээр, мөн ББС-ийн Ой судлалын тэнхимтэй хамтран Төв аймгийн Мөнгөнморьт сумын нутаг дахь Ус цаг уур, орчны шинжилгээний газрын Орчны шинжилгээний “Хонго” судалгааны сууринд 2012 оны 10-р сарын 18-24-ний хооронд “Биологийн олон янз байдал, ойн экосистемд мод бэлтгэлийн үзүүлэх нөлөө” сэдвээр тус тус амжилттай зохион байгууллаа. Сургалт, судалгаанд Биологи, Биотехнологийн сургуулийн Экологиийн тэнхим, Ой судлалын тэнхим, Амьтан судлалын тэнхим, Ургамал судлалын тэнхим болон Эко-ази дээд сургуулийн нийт 26 оюутан оролцсон бөгөөд өөрсдийн хийсэн судалгааны ажлын тайлан илтгэлийг 2012 оны 11-р сарын 9-нд багш, оюутнууддаа тавьж хэлэлцүүсэн байна. Энэхүү хамтарсан зуны сургалт 2015 он хүртэл үргэлжлэх бөгөөд сонирхсон багш, оюутнуудад нээлттэй байх болно. Зуны сургалтыг хамтран зохион байгуулсан Ой судлалын тэнхимийн багш нар, оролцсон нийт оюутнууддаа баярлалаа.      цааш унших →
Copyright © 2009 МУИС. All rights reserved.