Өнгөрсөн оны сүүлээр Монгол Судлалын Үндэсний зөвлөлийн төлөөлөгчид Австрали, Япон, Солонгос Улсын монгол судлалын гол төвүүдээр ажлын айлчлал хийсэн юм. Тус төлөөлөгчидийн бүрэлдэхүүнд МУИС-ийн Монгол Судлалын Хүрээлэнгийн гүйцэтгэх захирал Ж.Бат-Ирээдүй, МХСС-ийн захирал Ж.Баянсан нар оролцож Монгол судлалын сан байгуулах тухай МУ-ын Ерөнхийлөгчийн зарлиг болон МУ-ын Засгийн газраас баталсан “Монгол судлалыг хөгжүүлэх үндэсний хөтөлбөр”-ийн үзэл санаа, Монгол Улсын төр засгаас монгол судлалыг хөгжүүлэх талаар баримталж байгаа бодлого үйл ажиллагааг танилцуулсанаас гадна монгол судлалын талаар МУИС-иас барьж байгаа бодлого, үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл хийж, эдгээр их сургууль, эрдэм шинжилгээний төвүүдтэй хамтран ажиллах бололцоо нөхцлийн талаар санал солилцлоо.
Тухайлбал, Австралийн Үндэсний Их Сургууль (АҮИС)-ийн Монгол судлалын төвд уулзалт ярилцлага хийж АҮИС-ийн Ази номхон далай судлалын салбарын захирал Бриж Лал, эрдэм шинжилгээ эрхэлсэн дарга Дэвид Левис, АҮИС-ийн профессор, нэрт монголч эрдэмтэн Игорь Дэ Рахевилц, Ази, номхон далай судлалын тэнхимийн эрхлэгч, Монгол судлалын төвийн тэргүүн доктор Ли Нарангоо, археологич Жак Феннер, Илхаадын үеийн монголын түүх судлаач Михаел Хөп, Австрали дахь Монголын элчин сайдын яамны атташе Г.Хантулга нар оролцож монгол судлалын өнөөгийн байдал, цаашдын хамтын ажиллагааны талаар ярилцлаа. 2010 онд байгуулагдсан АҮИС-ийн МСТөв нь эрчимтэй үйл ажиллагаа явуулж, 2011 онд “Mongolia open conference”, 2012 онд “Mongolia up date” олон улсын эрдэм шинжилгээний бага хурал зохион байгуулсан тухай болон АНУ-ын Индианы их сургуультай хамтран монгол хэлний он лайн курс нээсэн, 2013 оноос Австралийн бизнесийхэнд зориулан монгол хэлний түргэвчилсэн курс нээж байгаа тухай болон цаашид тодорхой чиглэлээр эрчимтэй үйл ажиллагаа явуулахаар төлөвлөж байгаа аж. Мөн АҮИС болон МУИС-ийн эрдэмтэд хамтран монгол нутгаас олдсон археологийн олдворуудыг биохимийн аргаар судлахаар эхний материалаа хүлээж аваад байгаа тухай мэдээлж байна. Цаашдаа энэхүү төвийг хөл дээр нь босгоход Монгол тал түүний дотор МУИС хүчтэй хамтран ажиллах хэрэгтэй байна. Учир нь 2010 онд МУИС АҮИС-тай хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурж, эрдэм шинжилгээ, сургалт, багш оюутан харилцан солилцох чиглэлээр хамтын үйл ажиллагаагаа дөнгөж эхлээд буй билээ.
Япон Улсын Токиогийн Гадаад Судлалын Их Сургуульд зохион байгуулсан Монгол судлалын симпиозиумд Токио, Осака, Сендай, Шова их сургуулиудын профессор М.Хашимото, Х.Фүтаки, К.Окада, Т.Күребито, Х.Күрибаяаши, Хөхбаатар, А.Камимура, нарын зэрэг тэргүүлэх эрдэмтэд, залуу монгол судлаачид, аспирант, докторант нар биечлэн оролцож, санал бодлоо илэрхийллээ.
Японы Монгол Судлалын Холбооноос дэмжин зохион байгуулсан энэ нээлттэй симпиозиум нь Япон Монголын монголч эрдэмтэдийн хамтын ажиллагаа, Японы монгол судлалд чухал алхам болж байгааг харилцан тэмдэглээд тодорхой саналууд тавьлаа. “Японы монгол судлал бол түүхэн уламжлалаараа ч, цар хүрээгээрээ ч, туурвисан бүтээлээрээ ч олон улсын монгол судлалын хэмжээнд томоохон байр суурь эзлэх бөгөөд Монгол Улсын төр засгаас монгол судлалын нэртэй эрдэмтэн судлаач, төр засгийн төлөөлөгчөө биечлэн илгээж монгол судлалыг хөгжүүлэх талаар ярилцаж байгаа нь Япон монгол судлалын түүхэнд анх удаа болж байгаа чухал үйл явдал боллоо” хэмээн Токиогийн Гадаад судлалын Их Сургуулийн монгол судлалын салбарын тэргүүн, профессор Х.Фүтаки симпиозум дээр цохон тэмдэглэлээ. Одоогоор Токио, Оосакагийн Гадаад Судлалын Их Сургуулиудад МУИС-ийн профессор багш нар урт хугацаагаар уригдан, сургалт эрдэм шинжилгээний ажилд хамтран оролцож, аспирант доктор, мэргэжил дээшлүүлэгч байнга солилцож байна.
БНСУ-д Солонгосын Монгол Судлалын Холбооны удирдлагатай биечлэн уулзаж, Ченон хотод Данкоок, Сөүл хотод Ханкоокын Их сургуульд чөлөөт ярилцлага зохион байгуулж, санал бодол солилцоход Солонгосын монгол судлалын холбооны тэргүүн Хон Жин-Ким, Пак Вон-Хил, нэрт монголч эрдэмтэн профессор И Сеон-Гю, О Ён-жү, Д.Отгонцэцэг, Ким Ги-Сон, залуу судлаач И Сано, Юн Янза, Чой нам, зочин багш Ю.Мөнх-Амгалан, Ц.Сувд, Г.Ариунжаргал, Норовням, Ханкоокын ИС-ийн дэд захирал Ким Хай-Рюн, дорно дахины салбарын декан И Жеон-Хо нар оролцож өөрсдийн санаа бодлоо чөлөөтэй илэрхийллээ. Эдгээр сургуулиуд 20 жилийн өмнө монгол судлалыг шинээр үүсгэн, монгол хэлний анги байгуулж, одоо нэр хүнд бүхий судалгааны төв нэгэнт болж чадсан бөгөөд монгол судлалын чиглэлээр хэд хэдэн томоохон төслүүл хэрэгжүүлээд байна. 2010 онд монгол судлалын анхны элсэлтээ авсан Ханкоокийн Гадаад судлалын их сургууль энэ жил анхны төгсөлтөө хийж мастер, докторын курс нээхээр төлөвлөж байгаа аж. Мөн 2013 оноос Пусаны Гадаад судлалын Их сургуульд монгол судлалын салбар нээхээр төлөвлөж байгаа ажээ.
Дээрх улсуудын монгол судлаач, эрдэмтэдийн саналыг нэгтгэн дүгнэвээс Монгол Улсад монгол судлалын чиглэлээр болж буй, болох гэж буй үйл явдалыг ил тодорхой болгох, гарц орц нээх, мэдээлэх, залуу монгол судлаачдыг Монголын талаас дэмжин туслах тэтгэлэг хүртээх, номын сан, архивын мэдээллийн санг нээлттэй ил болгох, үйл ажиллагааг хүнд сурталгүй хөнгөн болгох, үнэ ханшийг хямдруулах, зарим судалгааны төвүүдэд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх маягаар ажиллах, нэгтгэн дүгнэх, япон хэлээр байгаа монгол судлалын бүтээлүүдийг монгол хэлээр орчуулах, монголын еко системийг сайжруулах, зарим нэг боож хаасан хатуурхсан хууль тогтоомжоо шинээр эргэж харах, монгол судлалын судалгааны сэдвүүдийг нээлттэй зарлах, хүрээ хязгаарыг зааг ялгаатай болгох, зуны сургалтыг төрөл бүрийн хэлбэрээр зохион байгуулах, эрдэм шинжилгээний сэтгүүлүүдийг олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрүүлэх арга хэмжээ авах, гадаад хүнд зориулсан шинжлэх ухааны судалгаатай ном хийх, Монгол Улсад сурч байгаа гадаад оюутны ахуй нөхцлийг сайжруулах зэрэг маш олон үнэ цэнэтэй санал тавьж, санаачлага гаргалаа.
Тус төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд Монгол Судлалын Үндэсний Зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга, ОУМСХолбооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, академич Д.Төмөртогоо, МСҮЗөвлөлийн гишүүн БШУЯ-ны хэлтэсийн дарга, д-р Ө.Сүхбаатар, МУБИС-ийн Монгол судлалын сургуулийн захирал профессор Ц.Өнөрбаян нар оролцож хамтран ажиллалаа.
Ийнхүү МСҮЗөвлөлөөс санаачлан, санхүүжүүлэн зохион байгуулсан энэхүү арга хэмжээ нь тус улсын монгол судлалын түүхэнд анхны бөгөөд монгол судлалын цаашдын үйл ажиллагаанд чухал арга хэмжээ болж МУИС-иас Ази, Номхон далайн орнуудын монгол судлалыг цаашид дэмжин ажиллахад чухал түлхэц боллоо.
Д-р Ж.Бат-Ирээдүй, МСХүрээлэн