Монголын номын сангийн каталогийг олон улсын түвшинд нээлттэй болгох боломжийг хэлэлцлээ
“Номын сан: Өнөөдөр, маргааш – V” форум 2026 оны 9 дүгээр сарын 10–11-ний өдрүүдэд Монгол Улсын Их Сургуульд амжилттай зохион байгуулагдлаа.
Жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг тус форумыг МУИС-ийн Номын сан, Номын сан судлалын хүрээлэн хамтран зохион байгуулж, энэ жилийн форумыг “Монголын номын сангуудын каталогийг олон улсын түвшинд нээлттэй болгох боломж” сэдвийн хүрээнд өрнүүлсэн юм. Форумын гол зорилго нь каталогжуулалтын олон улсын стандартын хэрэгжилт, Монголын номын сангуудын каталогийг олон улсын түвшинд хуваалцах боломж, каталогчдын мэргэжлийн ур чадварыг хөгжүүлэх асуудлыг хэлэлцэхэд чиглэжээ.
Энэ удаагийн форумд Монголын номын сангуудын каталогийг олон улсын мэдээллийн орчинд хэрхэн нээлттэй болгох, Монгол ном, судалгааны бүтээлүүдийг дэлхийн хэрэглэгчдэд хүргэх боломжийн талаар олон талын санал, туршлага хуваалцсан нь онцлог байлаа.
Форумын эхний өдөр МУИС-ийн Номын сангийн захирал Г.Цэрэн “Монголын номын сангийн каталогийг олон улсын түвшинд нээлттэй болгох бодлого, боломж” сэдвээр илтгэл тавьж, Монголын номын сангуудын каталогийг олон улсын түвшинд хүргэхэд анхаарах асуудлуудын талаар танилцуулсан юм.
Мөн АНУ-ын Конгрессын номын сангийн каталогч М.Саруул-Эрдэнэ тус номын санд хэрэглэж буй шинэ каталогжуулалтын систем болон бодит баримт бичиг дээр суурилсан каталогжуулалтын практикийг танилцууллаа. Харвардын Их Сургуулийн Харвард-Енчингийн номын сангийн номын санч Jidong Yang тус номын сангийн түүх, монгол хэл дээрх шинэ цуглуулгын талаар ярьсан бол Баруун Вашингтоны Их Сургуулийн Монгол судлалын номын санч Ц.Мөнхчимэг Монгол номыг каталогт оруулж буй туршлагаасаа хуваалцсан байна.
Үүний зэрэгцээ Монгол Улсад каталогжуулалтын олон улсын стандартыг нэвтрүүлсэн туршлага, Монгол-Хятадын номын солилцоог каталог болон архивын баримтаар тодруулах боломж, MARC21 болон RDA стандартын хэрэгжилт зэрэг мэргэжлийн чухал асуудлуудыг хэлэлцэв.
Монголын номыг дэлхийн каталогийн сүлжээнд холбох боломж
Форумын хоёр дахь өдөр каталогийн олон улсын сүлжээ, тэр дундаа OCLC WorldCat-д нэгдэх боломжийн талаар илүү дэлгэрэнгүй ярилцсан юм.
АНУ-ын Өмнөд Дакота Мужийн Их Сургуулийн номын сангийн техникийн үйлчилгээний албаны дарга Д.Энэрэл WorldCat-д хамрагдах боломж болон FAST сэдвийн гарчгуудын талаар танилцуулсан бол Америкийн Монгол судлалын төвийн захирал М.Даваасүрэн Азийн номын сангууд OCLC WorldCat-д нэгдсэн туршлага, сургамжаас хуваалцлаа.
Мөн Өвөр Монголын Их Сургуулийн номын сангийн Монгол судлалын тасгийн эрхлэгч Гоо Монгол сурвалж бичгийн мэдээллийн систем болон электрон эх баялгийн талаар танилцуулсан байна.
Эдгээр илтгэл, танилцуулгаас харахад Монголын номын сангуудын каталогийг олон улсын мэдээллийн сүлжээтэй холбох нь зөвхөн техникийн асуудал биш юм. Энэ нь Монгол Улсад хэвлэгдсэн ном, эрдэм шинжилгээний бүтээл, Монгол судлалын холбогдох материалуудыг дэлхийн судлаач, уншигчдад илүү хүртээмжтэй болгох боломж юм.
Өнөөдөр Монголын ном, судалгааны бүтээлүүд гадаадын номын сангуудад хадгалагдаж, судалгааны эргэлтэд орж байгаа ч тэдгээрийг нэгдсэн каталогийн орчноос хайж олох боломжийг нэмэгдүүлэх шаардлага байсаар байна. Иймээс үндэсний каталогийн мэдээллийг олон улсын стандартад нийцүүлэн боловсруулах, харилцан мэдээлэл солилцох боломжийг бүрдүүлэх нь цаашдын чухал алхам болж байна.
Сайн каталогийн цаана мэргэшсэн каталогич байдаг
Форумын үеэр зөвхөн техник, технологийн асуудлаас гадна каталогчдын мэргэжлийн ур чадвар, чадамжийн талаар ч онцлон ярилцлаа.
МУИС-ийн Номын сангийн ахлах мэргэжилтэн О.Нарантуяа “Мэргэшсэн каталогчийн мэргэжлийн чадамж”, Парламентын номын сангийн шинжээч Б.Ариунаа “Каталогийн хайлтын оновчлол: Сэдвийн гарчгийн хэрэглээ”, Дотоод Хэргийн Их Сургуулийн ахлах номын санч Б.Эрдэнэцэцэг “Монголын каталогчдын ур чадварыг дэлхийн жишигт нийцүүлэх боломж” сэдвээр илтгэл тавьсан юм.
Эндээс харахад олон улсын түвшинд каталогийг хөгжүүлэхийн зэрэгцээ энэ ажлыг хийж байгаа мэргэжилтнүүдийн мэдлэг, ур чадварыг дээшлүүлэх нь чухал байна. Олон улсын стандарт, каталогжуулалтын шинэ арга зүй, мэдээллийн технологийн өөрчлөлтийг байнга судалж, мэргэжлийн хувьд хөгжих хэрэгцээ номын санчдад улам нэмэгдэж байна.
Технологи, цахим орчин ба номын сангийн ирээдүй
Орчин үеийн номын сангийн хөгжил технологийн шинэчлэлтэй салшгүй холбоотой болж байна. Форумын үеэр цахим эх баялаг, номын сангийн мэдээллийн систем, цахим үйлчилгээний талаар ч туршлага солилцлоо.
Тухайлбал, E-Bolovsrol.mn платформын номын сангийн модулийг танилцуулж, Монголын номын сангийн үйлчилгээг цахим орчинд хөгжүүлэх боломжийн талаар мэдээлэл өгсөн байна.
Цаашид хиймэл оюун ухаан болон шинэ технологийг номын сангийн үйл ажиллагаанд зөв зохистой ашиглах, их хэмжээний мэдээллийг зөв зохион байгуулах, хэрэглэгчдэд хэрэгтэй мэдээллийг хурдан шуурхай хүргэх нь номын сангийн хөгжлийн нэг чухал чиглэл болж байна.
Монгол судлалд шинэ боломж нээж байна
Монголын номын сангуудын сан хөмрөгт хадгалагдаж буй ном, сурвалж бичиг, эрдэм шинжилгээний бүтээлүүд нь зөвхөн тухайн номын сангийн хэрэглэгчдэд зориулсан мэдээлэл биш, Монголын түүх, хэл, соёл, өв уламжлалыг судлах чухал эх сурвалж юм.
Тиймээс эдгээр материалыг олон улсын каталогийн орчинд илүү хүртээмжтэй болгох нь Монгол судлалын хөгжилд чухал хувь нэмэр оруулах боломжтой. Ялангуяа гадаадын их, дээд сургууль, судалгааны байгууллагын номын сангуудтай мэдээлэл солилцох, Монгол ном, материалыг тэдгээрийн каталогт зөв, стандартын дагуу бүртгэх нь дэлхийн судлаачдын Монголтой холбоотой мэдээлэл хайх боломжийг нэмэгдүүлнэ.
Энэ удаагийн форумд АНУ, БНХАУ-ын их, дээд сургууль, судалгааны байгууллагын номын сангийн төлөөлөл оролцож, өөрсдийн туршлагаасаа хуваалцсан нь олон улсын хамтын ажиллагааг цаашид өргөжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байлаа. Форумын албан ёсны мэдээлэлд АНУ-ын Конгрессын номын сан, Харвардын Их Сургуулийн номын сан, Баруун Вашингтоны Их Сургуулийн номын сан, Өмнөд Дакота Мужийн Их Сургуулийн номын сан, Өвөр Монголын Их Сургуулийн номын сангийн төлөөлөл оролцсон байна.
“Өнөөдөр”-өөс “маргааш” руу
“Номын сан: Өнөөдөр, маргааш” форум нь 2022 оноос эхлэн номын сангийн салбарын тухайн үеийн чухал асуудлыг онцлон хэлэлцэж ирсэн бөгөөд 2025 оноос олон улсын чанартай болж өргөжсөн байна.
Энэ жилийн форумын хэлэлцүүлгээс Монголын номын сангийн хөгжлийн дараагийн алхам нь олон улсын стандарт, нээлттэй каталог, цахим технологи, мэргэшсэн хүний нөөц, олон улсын хамтын ажиллагаа гэсэн хэд хэдэн чиглэлтэй нягт холбоотой болох нь харагдлаа.
Монголын номын сангийн каталогийг олон улсын түвшинд нээлттэй болгох ажил нь нэг байгууллагын хийх ажил биш. Номын сангууд хоорондоо мэдээллээ уялдуулах, нэгдсэн стандарт хэрэгжүүлэх, мэргэжилтнүүдийн ур чадварыг хөгжүүлэх, технологийн дэд бүтцийг сайжруулах, гадаадын номын сангуудтай хамтран ажиллах зэрэг олон талын оролцоо шаардлагатай.
Хэрэв энэ ажлыг үе шаттайгаар хэрэгжүүлж чадвал Монголд хэвлэгдсэн ном, эрдэм шинжилгээний бүтээл, Монгол судлалын үнэт материалууд дэлхийн мэдээллийн орчинд илүү харагдах боломжтой болно.
Ингэснээр номын сангийн каталог нь зөвхөн “ямар ном хаана байгаа”-г харуулах мэдээлэл төдий бус, Монголын оюуны өв, судалгааны бүтээл, үндэсний соёлын мэдээллийг дэлхийтэй холбох гүүр болох боломжтой юм.
